De Middellandse Zee is op dit moment weer bloedheet. De zoveelste hittegolf teistert de mediterrane wateren, met alle gevolgen van dien. Onderzoekers weten nu eindelijk iets meer over hoe het kan dat het zeewater zo warm wordt.
Bijna overal warmt de aarde op, van de polen tot de evenaar en van de rivieren tot de wereldzeeën, maar er zijn plekken waar het harder gaat dan elders. De Middellandse Zee is zo’n gebied. En waar dat door komt, daar zijn wetenschappers een beetje achter gekomen: hogedrukgebieden uit Afrika zijn de boosdoener, schrijven ze in Nature Geoscience. Deze instroom van warme lucht vanuit het Afrikaanse continent naar Europa leidt niet alleen tot hogere temperaturen op land, maar ook in het water.
Windstilte
De onderzoekers spreken van subtropical ridges. Dit zijn in feite uitgestrekte hogedrukgebieden die als een soort warmtedeksel functioneren: ze houden de wind tegen, verhinderen dat luchtmassa’s zich verplaatsen en zorgen dat de zee nauwelijks warmte verliest. Dit soort hogedrukgebieden komt in de zomer ongeveer elke twee dagen voor, dus op zich is het niets nieuws. Wat het vervelend maakt, is dat ze tegenwoordig langer blijven hangen. Dat gebeurt als het hogedruksysteem zich niet zoals normaal oostwaarts verplaatst, maar op zijn plaats blijft. Gebeurt dit minstens vijf dagen achter elkaar boven de Middellandse Zee, dan gaat de wind liggen. Daardoor stopt de zee met het afgeven van warmte en warmt het oppervlaktewater snel op. Zo ontstaat uiteindelijk een mariene hittegolf.
“Onze studie identificeert de gunstige omstandigheden die voorafgaan aan mariene hittegolven en laat zien dat ze worden veroorzaakt door aanhoudende subtropische hogedrukgebieden die de sterke winden in het gebied verzwakken”, zegt onderzoeker Ronan McAdam van het CMCC, het Euro-Mediterranean Center on Climate Change in Bologna.
De onderzoekers analyseerden honderden mariene hittegolven met behulp van geavanceerde satellietgegevens. Zo ontdekten ze dat respectievelijk 63,3, 46,4 en 41,3 procent van de mariene hittegolven in het westelijke, centrale en oostelijke Middellandse Zeegebied plaatsvinden tijdens periodes waarin zowel subtropische hogedrukgebieden als verminderde windcondities voorkomen. Dat is opmerkelijk, omdat deze gecombineerde omstandigheden maar op 8,6 tot 14,6 procent van alle zomerdagen voorkomen.
Warmteverlies
Houden de omstandigheden meerdere dagen aan dan zorgt de afname van de windsnelheid ervoor dat de zee aanzienlijk minder warmte kwijt kan in de atmosfeer. Dit gebrek aan warmteverlies is goed voor meer dan 70 procent van de totale warmte in de getroffen gebieden en leidt tot het grootste deel van de verandering in zeewatertemperatuur.
Bovendien laten waarschijnlijkheidsratio’s voor drie Middellandse Zeeclusters – 26 gebeurtenissen in de westelijke Middellandse Zee, 18 in de centrale Middellandse Zee en 14 in de oostelijke Middellandse Zee – zien dat wanneer een subtropisch hogedrukgebied en zwakke winden samen optreden, de kans op het ontstaan van een hittegolf vier tot vijf keer groter is.
Betere voorspellingen
Een interessante ontdekking die het mogelijk maakt om betere voorspellingssystemen te ontwikkelen, waardoor de kwetsbare mariene ecosystemen beter beschermd kunnen worden tegen extreme omstandigheden. In de Golf van Lion bijvoorbeeld steeg de temperatuur onder het zeeoppervlak tijdens de meest extreme gebeurtenissen met bijna 7 graden in twee dagen tijd. Het illustreert de snelheid waarmee mariene hittegolven zich kunnen ontwikkelen en de noodzaak van nauwkeurige voorspellingen.
Het onderzoeksteam laat zien dat waarschuwingssystemen verder kunnen gaan dan alleen alarmering bij overschrijding van temperatuurgrenzen en ook de mechanismen kunnen omvatten die daadwerkelijk een gebeurtenis in gang zetten.
Extra belangrijk nu de Middellandse Zee zoveel sneller opwarmt dan het wereldwijde gemiddelde: het is essentieel om nauwkeurig te weten wanneer een mariene hittegolf op het punt staat toe te slaan, vinden de onderzoekers. “Deze resultaten zijn cruciaal voor het verbeteren van voorspellingssystemen en aardsysteemmodellen en vormen een belangrijke stap richting effectieve vroegtijdige waarschuwingen en mitigatiestrategieën in de Middellandse Zee”, besluit onderzoeker Ronan McAdam.
De Middellandse Zee kampt op dit moment weer met een enorme hittegolf. Op sommige plaatsen kan het zeewater de 30 graden aantikken. Dat is meer dan 5 graden warmer dan normaal. Volgens het KNMI is de Middellandse Zee sinds 1980 al 1,7 graden warmer geworden. Dat is bijna twee keer zoveel als de gemiddelde temperatuurstijging van alle zeeën en oceanen bij elkaar. Een warme Middellandse Zee is een belangrijke veroorzaker van extreem weer. Door de warmere en vochtigere lucht vanaf zee worden regenbuien en stormen heviger. De overstromingen in Valencia vorig jaar zijn daar een voorbeeld van. Bovendien zet warmer water uit wat weer tot een hogere zeespiegel leidt, aldus het KNMI.
