Na ruim dertig jaar in het water wordt de replica van het zeventiende-eeuwse schip de Batavia aan land gebracht. Een enorme onderneming die jarenlange voorbereiding vergt. Het schip ondergaat groot onderhoud en krijgt een nieuwe bestemming.
De Batavia, die tussen 1985 en 1995 werd gebouwd, is een nauwkeurige replica van het originele vaartuig. Een bijzondere prestatie, want van het oorspronkelijke schip zijn geen bouwtekeningen bewaard gebleven. De scheepsbouwer Willem Vos bouwde de replica aan de hand van geschreven bronnen, tekeningen en historische bronnen en vergelijkbare schepen, zoals de Zweedse Vasa.
Land in zicht
Het schip, dat bijna 57 meter lang is en 646 ton weegt, voer op 19 september van Lelystad naar Amsterdam. Op dezelfde plek waar het schip ruim dertig jaar geleden te water werd gelaten, wordt het nu weer uit het water gehaald. Misschien wel het spannendste onderdeel van het restauratieproces, aldus Jan Vos, die als zoon van scheepsbouwer Willem Vos zelf aan de replica mee bouwde. Gelukkig waren de weersomstandigheden gunstig: een zonnetje en weinig wind boden perfecte omstandigheden voor de onderneming.
Als eerste is er een zogeheten stoel gemaakt waar het schip in komt te rusten. Die stond op de bodem van het droogdok, bovenop een ponton. Daarna trokken sleepboten het schip boven de stoel. Met kabels manoeuvreerden tientallen mensen het schip op zijn plek en met technologische snufjes als een onderwaterdrone controleerden ze of het schip écht op de juiste plaats stond. Een precisiewerkje: met slechts 3 à 4 centimeter speling moest het enorme schip op de stoel belanden.
In een keer raak
Langzaam en gecontroleerd kwam het schip uit het water tevoorschijn. De vele uren voorbereiding bleken nuttig en al snel konden miljoenen liters water uit het droogdok gepompt worden, wat nog enkele uren kostte.
Wanneer het schip op de stoel staat, wordt het nog extra goed vastgemaakt. Het ponton waarop de stoel en het schip staan, zal weer gaan drijven. Sleepboten brengen het schip dan weer terug naar Lelystad. Eenmaal in Lelystad brengt een computergestuurd transportvoertuig stoel en schip aan wal. Ook hierbij zijn de waterstand en weersomstandigheden van grote invloed. Uiteindelijk moet ze naar haar standplaats bij het vernieuwde Museum Batavialand worden gebracht. Daar wordt de Batavia uiteindelijk tentoongesteld.
Restauratie op het droge
Het schip is kwetsbaar geworden door jarenlange blootstelling aan water, weer en een aantal zeiltochten. Door het schip op het land te plaatsen, kan het op lange termijn beter behouden blijven. Het onderhoud gebeurt in fasen: allereerst worden de meest noodzakelijke problemen zoals schimmel en rot onder handen genomen, maar later worden ook de drie masten op het schip geplaatst. Daarnaast wordt het schip veilig en toegankelijk gemaakt voor bezoekers.
Bij de restauratie zoeken de scheepsbouwers een middenweg tussen de authentieke eigenschappen van de Batavia en moderne aanvullingen. Zo zijn er ideeën voor een overkapping die het hout en de bezoekers beschermt tegen regenwater, maar is het wel van belang dat die bij de originele uitstraling van het schip past. Om het schip op lange termijn te behouden, zijn dit soort maatregelen nodig.
Een mooi voorbeeld van deze middenweg is een speelse handtekening van de scheepsbouwers: een strategisch geplaatste nar bij de stuurhut. Hiermee geven de bouwers een ludieke knipoog naar de tocht van de originele Batavia; de nar kijkt richting de plek van de stuurman die in 1629 het schip op de klippen liet lopen.
Reis door de tijd
Behalve dat het schip indrukwekkend is om van de buitenkant te zien, kun je als bezoeker ook het schip betreden. Je begeeft je dan volledig in de Nederlandse geschiedenis van de zeventiende eeuw. Van het nauwe soldatenvertrek waar je niet kan staan tot het toilet van de kapitein dat metershoog boven het water uitstijgt, overal kun je zien hoe het leven voor opvarenden eruit zag. Het Museum Batavialand wil daarbij aandacht schenken aan verschillende perspectieven van het VOC-verleden. Naast de ervaring van opvarenden wil het museum de rol van kolonialisme en het Nederlandse slavernijverleden ook aan bod laten komen. Naar verwachting opent het museum eind 2028 zijn deuren weer.
Meer lezen over de geschiedenis van de Batavia? Volgende week schrijven wij hier verder over!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
