In een modderige poel zoeken vissen elkaar veel meer op dan bijvoorbeeld in een heldere vijver. Dat blijkt uit nieuw Brits onderzoek naar sociale cohesie bij stekelbaarzen. Waar je zou verwachten dat slecht zicht vissen juist uit elkaar drijft, werkt het dus juist andersom.
Onderzoekers van de University of Bristol bestudeerden hoe scholen driedoornige stekelbaarzen reageren als hun water troebeler wordt en wat er gebeurt zodra er plotseling voedsel opduikt. Wat blijkt: de stekelbaarzen zwemmen dichter op elkaar en stemmen hun bewegingen beter op elkaar af bij slecht zicht. En dat legt de stugge vissen met de karakteristieke drie stekels op de rug bepaald geen windeieren: op deze manier vinden ze sneller voedsel.
Het zicht in rivier- en zeewater varieert van glashelder tot extreem troebel. Kleine deeltjes zoals algen, modder en slib, zijn de oorzaak van de troebelheid. De verstrooiing van het licht neemt in veel rivieren en kustwateren toe door landbouw, mijnbouw, bouwactiviteiten en andere vormen van vervuiling. Nuttig voor de mens, maar vervelend voor waterdieren: minder zicht betekent ook minder kijk op voedsel, vrienden en vijanden.
Trager zoeken, sneller vinden
Stekelbaarzen zijn veelvoorkomende zoetwatervisjes die overal op het noordelijk halfrond in kleine scholen rondzwemmen in vijvers, beken en rivieren. Ze zijn niet kieskeurig, ze gedijen uitstekend in kraakhelder tot flink modderig water. Uit de nieuwe studie blijkt dat vissen in troebeler water langer nodig hebben om op het voedsel af te zwemmen dan vissen in helder water. Maar opvallend genoeg reageren individuen in grotere groepen juist sneller.
Ook de manier waarop de vissen samen bewegen, speelt een grote rol: in kleine scholen in troebel water bereiken de vissen het voedsel sneller wanneer ze dicht bij elkaar blijven en in dezelfde richting zwemmen. Bij grotere groepen in helder water heeft die extra coördinatie juist een vertragend effect. Zelfs voordat het voedsel in het water werd gegooid, zwommen de vissen in troebel water al dichter bij elkaar, bewogen ze meer synchroon en reageerden ze sterker op het gedrag van hun buren. Deze handelswijze kwam vooral tot uiting in kleinere groepen.
Leestip: Deze rifvissen veranderen hun lichaam afhankelijk van waar ze opgroeien
Strakke coördinatie
Stekelbaarzen compenseren het verminderde zicht dus door meer samen te werken en zich beter op elkaar af te stemmen. Dat sterkere sociale gedrag helpt de visjes om ondanks de troebelheid toch snel te reageren op belangrijke kansen bij het vinden van voedsel.
“Als we onverwacht een stukje voedsel in het water gooiden, duurde het langer voordat de vissen het vonden, naarmate het water troebeler was. Dat is op zich logisch en eerder al bij andere waterdieren aangetoond”, vertelt gedragsecoloog en hoofdonderzoeker Christos Ioannou. “Maar we waren blij verrast om te zien dat de stekelbaarzen dit probleem compenseerden door hun zwemgedrag aan te passen. De coördinatie in de scholen ging enorm vooruit: de vissen bewogen en lijnden zich veel strakker op elkaar af onder slechte omstandigheden. Daardoor vonden ze het voedsel uiteindelijk sneller dan wanneer ze niet zo goed samenwerkten.”
Extra trucs achter de hand
“Het is fascinerend dat deze vissen hun groepsgedrag aanpassen aan hun omgeving”, geeft collega Sean Rands aan. “Onderzoekers gaan er bij groepsgedrag van dieren vaak vanuit dat er een vast setje gedragsregels is dat in elke omgeving wordt toegepast. Het is mooi om te zien dat die regels kunnen veranderen als reactie op de uitdagingen die dieren tegenkomen. Het toont aan dat deze kleine visjes wat extra trucs achter de hand hebben voor de veranderingen die wij mensen in hun leefomgeving veroorzaken. Op dit moment slaat het weer voortdurend om van hete, droge periodes naar zware regenval. Daardoor krijgen onze rivieren en beken plotselinge golven modderig, troebel water te verwerken. Het is fijn om te weten dat deze vissen daar passend op kunnen reageren.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
