Creatine staat vooral bekend als het witte poeder dat in grote potten achter de balie van de sportschool staat opgestapeld: populair onder krachtsporters die meer spiermassa willen opbouwen. Maar het zou goed kunnen dat de hersenen ook baat hebben bij een paar scoopjes van het energierijke goedje.
Nieuw onderzoek laat zien dat creatine mogelijk depressieve klachten vermindert, al is het bewijs nog niet overtuigend genoeg om de vlag uit te hangen. Spieren en hersenen hebben meer gemeen dan je misschien zou denken en dat is precies waar onderzoekers van de Universiteit van Ottawa op hebben ingezoomd. Beide organen verbruiken namelijk enorme hoeveelheden energie. En laat creatine nu net een belangrijke rol spelen bij het beschikbaar maken daarvan.
Grondige optelsom
Het team voerde geen nieuw experiment uit om tot hun conclusies te komen. In plaats daarvan analyseerden ze alle bestaande studies waarin het supplement creatine is getest bij mensen met depressieve klachten. Na grondig voorwerk bleven zes publicaties over, gebaseerd op vijf gerandomiseerde en gecontroleerde onderzoeken, de gouden standaard binnen medisch onderzoek. In totaal namen ze de gegevens van 238 deelnemers mee uit Zuid-Korea, de Verenigde Staten, Brazilië, Israël en India. De gemiddelde leeftijd was 36 jaar en de meeste proefpersonen waren vrouwen.
Vier van de vijf studies richtten zich op mensen met een ernstige depressieve stoornis en de laatste studie keek naar mensen met een bipolaire stoornis tijdens een depressieve fase. Omdat de onderzoeken sterk van elkaar verschilden, zijn de resultaten niet samengevoegd tot één eindcijfer. In plaats daarvan bekeek het team elk onderzoek afzonderlijk en trok vervolgens zijn conclusies. En daar wordt het verhaal ingewikkeld.
Wisselend succes
Twee onderzoeken, allebei afkomstig uit dezelfde onderzoekslijn bij vrouwen met een ernstige depressie, lieten duidelijke verbeteringen zien bij de deelnemers na gebruik van creatine. Ze kregen dagelijks vijf gram creatine bovenop het antidepressivum escitalopram. Na acht weken namen hun klachten sterker af dan bij de placebogroep en kwamen meer deelnemers er weer volledig bovenop. Een andere studie combineerde creatine met cognitieve gedragstherapie. Ook daar was een sterkere afname van depressieve symptomen te zien dan bij therapie alleen. Maar uit de drie andere onderzoeken kwam helemaal geen voordeel bovendrijven.
Zo bleek creatine in doses van vijf of tien gram per dag niet te werken bij mensen die eerder al niet of nauwelijks op medicatie reageerden. Ook bij meisjes van 11 tot 20 jaar werd geen verschil gevonden met de placebogroep. Helaas bleef ook in de studie naar bipolaire depressie een verbetering in de gemoedstoestand uit na inname van het sportsupplement. Sterker nog: twee deelnemers met een bipolaire stoornis ontwikkelden tijdens het gebruik van creatine juist symptomen van hypomanie of manie.
Waarom onderzoekers toch geïnteresseerd blijven
Dat creatine mogelijk invloed heeft op de stemming klinkt misschien verrassend, maar biologisch gezien is het idee niet vergezocht. De hersenen zijn namelijk energieverslinders. Creatine helpt cellen om hun voorraad adenosinetrifosfaat (ATP) opnieuw op te bouwen, de universele brandstof van het lichaam. En dat niet alleen: ook zijn er aanwijzingen dat mensen met stemmingsstoornissen een veranderde creatinestofwisseling in de hersenen hebben. Bovendien zou creatine indirect invloed hebben op systemen die betrokken zijn bij dopamine en serotonine, de bekende neurotransmitters waar veel antidepressiva op aangrijpen.
Leestip: Aan de Ozempic tegen je depressie? Dat zou zomaar eens een goed idee kunnen zijn
Voorzichtig met conclusies
Toch waarschuwen de onderzoekers dat dit nog geen bewezen oorzaak-gevolgrelatie is. Depressie is biologisch gezien veel complexer dan het functioneren van een enkel energiesysteem. Hoofdonderzoeker Bassam Jeryous Fares vat het mooi samen: “Het signaal is interessant, maar we mogen nog geen oordeel vellen. Van de vijf studies wezen twee de ene kant op en drie de andere. Dat is niet het soort bewijs waarop je behandelrichtlijnen aanpast. Het laat vooral zien dat deze vraag verder onderzocht moet worden.”
Ook medeauteur Nicholas Fabiano benadrukt dat het onderzoek geen groen licht geeft voor gebruik in de praktijk: “Het gebruik van creatine lijkt een veilige interventie te zijn bij depressiviteit. De bijwerkingen die we zagen, beperkten zich tot milde maag- en darmklachten. Maar we kunnen nog niet met aan waarheid grenzende waarschijnlijkheid zeggen of creatine depressieve symptomen vermindert. Het zou kunnen zijn dat de resultaten voor iedereen gelden.”
Voorlopig blijft creatine dus vooral een sportsupplement om spieren te kweken, al kijkt de wetenschap met een schuin oog naar een helend effect op de grijze massa in het brein.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
