Chimpansees blijken hun slaapnest niet zomaar in elkaar te knutselen. Alles lijkt afgestemd op het weer van de komende nacht. Hoe doen ze dat?
Voor dit onderzoek trok promovendus Hassan Al-Razi van de University of Western Australia een jaar lang elke maand gemiddeld zeven dagen het Nyungwe National Park in Rwanda in. Dat is een koud en nat berggebied waar zo’n 380 chimpansees leven. Samen met lokale trackers volgde hij groepjes apen tot ze een slaapplek uitkozen, waarna het echte werk begon. Al-Razi en zijn team plaatsten een meteostation vlakbij het vers gebouwde nest en maten de weersomstandigheden gedurende de hele nacht. In totaal verzamelde het team op deze manier data over 98 nesten.
Op koudere nachten bouwden de apen dikkere en diepere nesten, zo blijkt uit de data. Op vochtige avonden was dat ook zo. Logisch zou je denken. Maar het is niet zo voor de hand liggend. Al-Razi speelde twee verschillende verklaringen tegen elkaar uit: hangen bouwbeslissingen samen met het weer op het moment dat de aap zijn nest maakt of met het weer dat in de nacht komen zal?
Het tweede model wint
Volgens de onderzoeker blijkt uit de computeranalyses die zijn team uitvoerde duidelijk dat het nestgedrag beter past bij het weer van de komende nacht dan bij het weer tijdens de bouw. De apen lijken hun slaapplek dus echt af te stemmen op wat hen nog te wachten staat. De chimpansee moet met andere woorden op de een of andere manier kunnen voorspellen hoe het weer zal omslaan, nog voordat hij zijn nest bouwt.
De onderzoekers zijn echter voorzichtig en trekken geen harde conclusies. “We beweren niet dat chimpansees het weer ‘voorspellen’ in cognitieve zin”, zegt Al-Razi. “Wel kunnen ze reageren op directe omgevingssignalen die samenhangen met toekomstige omstandigheden. Denk aan subtiele veranderingen in temperatuur, luchtvochtigheid, windpatronen of luchtdruk. Zulke signalen kunnen betrouwbaar wijzen op naderende regen, waardoor chimpansees hun nestgedrag daarop kunnen aanpassen.”
Leestip: Zeldzame burgeroorlog bij chimpansees: hoe vrienden vijanden werden in het oerwoud
Waarom elke avond opnieuw?
Waarom doen die apen zoveel moeite? Waarom gebruiken ze hetzelfde nest niet gewoon opnieuw? “Chimpansees bouwen inderdaad elke avond een nieuw nest, wat veel werk lijkt, maar het proces verloopt eigenlijk zeer snel en duurt doorgaans slechts één tot drie minuten. Oude nesten raken snel in verval in bosomgevingen door blootstelling aan het weer en het uitdrogen of breken van plantaardig materiaal. Een nieuw gebouwd nest biedt daardoor waarschijnlijk betere structurele steun, comfort en thermische isolatie”, vertelt Al-Razi.
Wat zegt dit over hun intelligentie?
Dit is niet het eerste onderzoek dat bewijs levert dat sommige dieren, waaronder mensapen, op toekomstige problemen in hun leefomgeving lijken te anticiperen. Het is daarom verleidelijk om te zeggen dat ze heel bewust vooruit plannen. Of dat echt zo is, kan met dit onderzoek niet hard worden gemaakt. “De kernboodschap is dat chimpansees zeer gevoelig zijn voor hun omgeving en hun gedrag op verfijnde manieren aanpassen aan veranderende omstandigheden”, zegt Al-Razi.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Chimpansees zijn dol op kristallen en dat vertelt ons iets over onze eigen voorouders en Dronken aap-hypothese bevestigd: chimpansees drinken dagelijks een borreltje of twee. Of lees dit artikel: Wolven zijn bang voor mensen – maar niet genoeg om een lonkend schaap te weerstaan.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
