Herten, eekhoorns, beren, olifanten, fruitvliegjes en chimpansees hebben één ding gemeen met de mens: ze houden van gefermenteerd fruit. Amerikaanse wetenschappers zijn nu in Afrika voor het eerst het alcoholgehalte gaan meten in vruchten die bij chimpansees op het menu staan.
Deze wilde mensapen werken met elke hap een kleine hoeveelheid alcohol naar binnen via (over)rijp fruit, schrijven onderzoekers van de University of California. Het avontuurlijke team concludeert in hun studie dat dit optelt tot maar liefst twee alcoholeenheden per dag.
Altijd alcohol op het menu
De Amerikanen reisden af naar twee bekende studiegebieden – Ngogo in Oeganda en Taï in Ivoorkust – en analyseerden daar 21 fruitsoorten. De lokale chimpansees blijken per dag zo’n 4,5 kilo fruit te eten, goed voor ongeveer driekwart van hun totale dieet. De vruchten hebben een gemiddeld alcoholpercentage van 0,26 procent. Dat lijkt weinig, maar doordat de dieren zulke enorme fruiteters zijn, stapelt de inname zich snel op. “Gemiddeld krijgen mannelijke en vrouwelijke chimpansees zo’n 14 gram pure ethanol (alcohol) per dag binnen”, legt onderzoeker Aleksey Maro uit. “Dat staat gelijk aan één standaardglas alcohol. Een chimpansee weegt ongeveer 40 kilo, dus dat komt neer op bijna twee glazen per dag als je de inname vergelijkt met een volwassen mens.”
Het gaat volgens de onderzoekers om een constante blootstelling, niet om een ‘incidentele roes’, zoals ze het zo mooi verwoorden. Chimpansees verspreiden hun fruitconsumptie namelijk over de hele dag en vertonen geen zichtbare tekenen van dronkenschap. Om daadwerkelijk bedwelmd te raken, zouden ze hun maag letterlijk moeten volproppen tot die uitzet.
De dronken aap-hypothese
De resultaten sluiten naadloos aan bij de zogeheten ‘dronken aap-hypothese’ van hoofdonderzoeker Robert Dudley. Hij opperde ruim twintig jaar geleden al dat onze menselijke hang naar alcohol te herleiden is tot onze voorouders, die net als moderne chimpansees dagelijks gefermenteerd fruit aten. “De chimpansees eten vijf tot tien procent van hun lichaamsgewicht per dag aan rijp fruit. Zelfs lage concentraties ethanol tellen dan al op tot een stevige dagelijkse dosis”, rekent Dudley voor. “Als ze willekeurig fruit kiezen, komen ze al aan deze niveaus. En als ze bewust kiezen voor rijper en suikerrijker fruit, dan is dit nog laag ingeschat.”
Zijn theorie werd eerst nog met scepsis ontvangen, omdat veel primatologen van mening waren dat apen geen gefermenteerd fruit aten. Maar intussen neemt de bewijslast toe en draaien zijn criticasters langzaam bij. Zo zijn er de afgelopen jaren chimpansees gezien in Guinee-Bissau en spinapen in Panama die vergist fruit met smaak oppeuzelen. Zelfs vogels blijken geregeld sporen van alcohol in hun verenkleed te dragen, afkomstig uit nectar of insecten.
Alcohol in de evolutie
Volgens Maro en Dudley wijst dit alles erop dat alcoholconsumptie diep in de evolutie verankerd ligt. “Chimpansees nemen vergelijkbare hoeveelheden alcohol in als wij zouden doen als we dagelijks gefermenteerd voedsel zouden eten”, zegt Maro. “Het lijkt er dan ook sterk op dat de menselijke aantrekkingskracht tot alcohol uit dit voedingspatroon van onze gemeenschappelijke voorouder is voortgekomen.”
Het is niet helemaal duidelijk waarom dieren alcohol opzoeken in de natuur. Mogelijk helpt de geur van ethanol hen om suiker- en dus energierijk fruit te vinden. Ook kan het zijn dat dieren alcohol nuttigen omdat het de eetervaring prettiger maakt, net als een glas wijn bij het diner. Daarnaast denken wetenschappers dat sociale factoren een rol kunnen spelen: het gezamenlijk eten van alcoholrijk fruit lijkt de groepsbinding te versterken, een effect van alcohol dat ook bij de mens is te zien.
Veldwerk
Het verzamelen van de gegevens was niet bepaald makkelijk. Maro reisde sinds 2019 meerdere keren af naar de Afrikaanse regenwouden. Hij plukte onbeschadigde, pas gevallen vruchten onder bomen die door chimpansees waren bezocht. Vervolgens testte hij in de jungle het alcoholgehalte met verschillende draagbare meetinstrumenten, zoals een gaschromatograaf en een chemische kleuromslagtest. Maro probeerde zelfs de urine van slapende chimpansees te verzamelen om te testen op alcoholmetabolieten. De onderzoeker gebruikte hiervoor een aantal inventieve methoden, waaronder een paraplu om vallende druppels op te vangen.
Zijn team keek ook naar de meest geliefde vruchten. In Ngogo waren dat vijgen, terwijl in Taï de pruimachtige Parinari excelsa favoriet was. Beide soorten bleken bovengemiddeld alcoholrijk. Opvallend genoeg trekken die vruchten niet alleen chimpansees. Ook olifanten zijn wel in voor een pretje en staan bekend om hun liefde voor gefermenteerd fruit.
Meer vragen dan antwoorden
De studie levert een unieke dataset op. Nooit eerder zijn zulke nauwkeurige metingen verricht om de rol van alcohol in het dieet van wilde chimpansees te beschrijven. Toch zijn er nog veel onbeantwoorde vragen: kiezen de dieren bewust voor alcoholrijk fruit of is het puur toeval? En wat betekent deze constante lage blootstelling op de lange termijn voor hun gezondheid en gedrag?
Voor Dudley staat één ding vast: “De consumptie van alcohol is geen uitzondering, maar eerder de norm bij fruitetende dieren. We moeten alcoholgebruik en -misbruik bij moderne mensen dan ook in een breder evolutionair kader bestuderen.”
