Wist je dat chimpansees kunnen drummen? En niet zomaar wat willekeurig getrommel, maar met een echt gevoel voor ritme.
Onderzoek laat zien dat wilde chimpansees in Afrika verrassend muzikaal zijn en zelfs regionale verschillen in hun drumgedrag vertonen. De studie werd uitgevoerd door de Universiteit van Wenen. De onderzoekers bestudeerden het trommelgedrag van chimpansees in het wild. Ze analyseerden maar liefst 371 trommelreeksen van 11 verschillende chimpanseegemeenschappen in Afrika. De resultaten zijn verschenen in het vakblad Current Biology. Ze laten zien dat chimpansees geen lukrake klappen uitdelen op boomwortels, maar duidelijke ritmische patronen volgen.
Drummen met een doel
Chimpansees trommelen vooral als ze door het bos trekken of tijdens rustmomenten. Ze gebruiken de dikke steunwortels van bomen, die ze zorgvuldig kiezen vanwege hun lage, resonerende klanken. Met hun handen en voeten produceren ze geluiden die je kunt vergelijken met menselijke percussie, alleen dan zonder drumstokken. Dit trommelen gaat vaak samen met een kenmerkende luide roep, de zogenoemde ‘pant-hoot’, waarmee ze over grote afstanden communiceren.
Maar wat echt opvalt, is dat niet alle chimpansees hetzelfde drummen. Het onderzoek ontdekte twee duidelijke stijlen, afhankelijk van de ondersoort. Westelijke chimpansees, die leven in landen als Ivoorkust en Senegal, drummen ‘isochroon’. Dat betekent dat hun slagen gelijkmatig zijn, als een metronoom, met veel snelle slagen. Oostelijke chimpansees, uit bijvoorbeeld Oeganda en Tanzania, wisselen juist korte en lange pauzes af, wat een complexer ritme oplevert.
Lees verder onder de video:
Een kwestie van timing
Ook het moment van trommelen verschilt. Westelijke chimpansees beginnen al vroeg in hun pant-hoot, tijdens de opbouw van de roep. Oostelijke chimpansees wachten liever tot de climax van hun vocalisatie. Waarom? De onderzoekers denken dat dit te maken heeft met hoe de ritmes passen bij de structuur van de roep. Het is bijna alsof de apen hun drumwerk afstemmen op hun ‘lied’.
Maar waar komen die verschillen vandaan? Het lijkt niet te liggen aan de omgeving, zoals het type bos waarin de chimpansees leven. In plaats daarvan wijzen de onderzoekers naar cultuur. Ja, je leest het goed: chimpansees lijken hun drumstijlen door te geven binnen hun gemeenschap, net zoals mensen muziektradities doorgeven. Westelijke chimpansees leven in hechtere groepen, wat hun regelmatige, metronoomachtige ritmes mogelijk ondersteunt. Oostelijke chimpansees zijn meer verspreid en hun gevarieerde ritmes zouden kunnen helpen om informatie over langere afstanden te sturen.
Een oeroud ritme
De onderzoekers zeggen dat het ritmegevoel van chimpansees mogelijk zelfs teruggaat tot onze gemeenschappelijke voorouder, zo’n 7 tot 9 miljoen jaar geleden. Dat betekent dat de basis van muziek en ritme misschien al lang voor de mens bestond. “Muziek maken is een fundamenteel onderdeel van wat het betekent om mens te zijn, maar we weten niet hoe lang we al muziek maken”, zegt medeauteur van de studie Catherine Hobaiter in een persbericht. “Als we laten zien dat chimpansees een aantal van de fundamentele eigenschappen van het menselijke muzikale ritme in hun drummen delen, is dat echt een opwindende stap om te begrijpen wanneer en hoe we deze vaardigheid hebben ontwikkeld.”
