Chikungunya is een virusziekte die zich verspreidt via muggen en nu vooral voorkomt in (sub)tropische gebieden. Maar door klimaatverandering kan het virus zich in de toekomst ook vestigen in gematigde regio’s een stuk dichter bij huis.
Nieuw onderzoek suggereert dat delen van Europa, waaronder gebieden die nu nog te koel zijn voor de muggen, tegen het einde van deze eeuw vatbaarder kunnen worden voor uitbraken. Momenteel is iets meer dan 21 procent van het wereldwijde landoppervlak, verspreid over 139 landen, geschikt voor de overdracht van het chikungunyavirus door Aedes-muggen.
Voor een blik op de toekomst modelleerde het team ook zestien klimaatscenario’s van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Op basis van tienduizenden geografische waarnemingen van zowel het virus als de betrokken muggensoorten voorspelden de onderzoekers hoe de verspreiding zich tot 2100 zou kunnen ontwikkelen. Daarbij hielden ze rekening met factoren als temperatuur, neerslag en hoogte.
Hun conclusie: onder waarschijnlijke klimaatscenario’s kan het virus zich verder noordwaarts verspreiden, naar gebieden die tot nu toe te koud waren voor de muggen om te overleven.
Tropische ziekte
Mensen kunnen chikungunya krijgen via de beet van een besmette Aedes-mug, zoals de gelekoortsmug (Aedes aegypti) of de Aziatische tijgermug (Aedes albopictus). Deze muggen bijten overdag en kunnen naast chikungunya ook andere virussen verspreiden, zoals dengue en zika.
Chikungunya gaat vaak gepaard met een combinatie van klachten, waaronder hoge koorts, hevige gewrichtspijn, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en huiduitslag. Sommige mensen worden nauwelijks ziek, andere juist ernstig. Vooral de gewrichtspijn staat bekend als hardnekkig: waar sommige klachten binnen enkele weken verdwijnen, kan deze pijn maanden of zelfs jaren aanhouden.
Het virus komt momenteel vooral voor in delen van Afrika, Azië, Midden- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. Toch zijn er de afgelopen decennia ook lokale uitbraken vastgesteld in Zuid-Frankrijk en Italië: een teken dat de ziekte zich al voorzichtig buiten de traditionele verspreidingsgebieden begeeft. In Europa en Noord-Amerika worden besmettingen nu nog vooral vastgesteld bij reizigers die terugkeren uit tropische regio’s. Maar volgens het nieuwe onderzoek kan dat beeld tegen 2100 drastisch veranderen.
De Aziatische tijgermug rukt op
Volgens de onderzoekers speelt vooral de Aziatische tijgermug een belangrijke rol in die mogelijke verschuiving. Deze soort blijkt beter bestand tegen koelere temperaturen dan de gelekoortsmug, die traditioneel de belangrijkste verspreider van chikungunya was. Daardoor kan de tijgermug zich mogelijk vestigen in gebieden die eerder ongeschikt waren.
Leestip: Extreem pijnlijk tropisch virus rukt op, kan zich nu door merendeel van Europa verspreiden
En dat is geen theoretisch risico. Tijdens een grote chikungunya-uitbraak in 2005 en 2006 op onder meer Réunion, Mauritius en in delen van India ontdekten wetenschappers een genetische mutatie in het virus waardoor het beter werd aangepast aan overdracht via de Aziatische tijgermug. Sindsdien groeit de zorg dat deze combinatie van een flexibeler virus en een mug die beter tegen koelere omstandigheden bestand is de verspreiding verder kan aanjagen.
Ook Europa in beeld
Uit vrijwel alle scenario’s kwamen vergelijkbare toekomstige risicogebieden naar voren: noordoostelijk Noord-Amerika, Oost-Azië en delen van Centraal-Europa. Hoewel Nederland niet expliciet als hotspot wordt genoemd, ligt het wel in een regio waar de omstandigheden geschikter kunnen worden voor muggen die het virus overbrengen.
Geen paniek, wel een waarschuwing
Toch benadrukken de onderzoekers dat er geen reden is voor paniek. Volgens hen moet de studie vooral worden gezien als een waarschuwing voor gezondheidsinstanties om zich tijdig voor te bereiden. Denk aan betere monitoring van Aedes-muggen, snellere herkenning van chikungunya door artsen en maatregelen om muggenpopulaties onder controle te houden.
Chikungunya is voorlopig nog vooral een tropische ziekte, maar klimaatverandering zou de grenzen van die tropen weleens kunnen opschuiven.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
