Californische adelaarsroggen lijken gevaar via het water aan elkaar door te geven, zelfs als die niks hebben gezien of gehoord.
Wanneer een Californische adelaarsrog (Myliobatis californica) schrikt blijft de paniek mogelijk niet beperkt tot het dier zelf. Een nieuw onderzoek van Oregon State University suggereert namelijk dat de rog mogelijk een chemische stof afgeeft in het water. Andere roggen pikken dat chemische signaal op en reageren alsof ze zelf bedreigd worden.
Dat is een opvallende ontdekking. Bij beenvissen is al langer bekend dat ze zulke chemische ‘alarmstoffen’ kunnen afgeven als ze worden aangevallen of gestrest zijn. Zo kunnen soortgenoten snel reageren, nog voordat ze een roofdier zelf zien. Maar bij kraakbeenvissen was dit gedrag nog niet eerder aangetoond. Tot die groep behoren onder andere roggen en haaien. De studie laat dus zien dat ook deze groep vissen elkaar via het water voor gevaar waarschuwt. De studie is gepubliceerd in het tijdschrift Journal of Experimental Zoology Part A: Ecological and Integrative Physiology.
Achtervolgd met een stok
De onderzoekers wilden weten of Californische adelaarsroggen reageren op een soortgenoot die net is geschrokken. Daarvoor bouwden ze een proefopstelling met drie aparte tanks. In één tank zwom een rog die als ‘signaalgever’ diende. Vanuit die tank stroomde water naar twee andere tanks. Daarin zaten roggen die niets konden zien of horen van wat er in de eerste tank gebeurde.
Vervolgens bootsten de onderzoekers een aanval na. De rog in de eerste tank werd dertig seconden lang achtervolgd met een stok. Het dier raakte daarbij niet gewond. Het ging dus vooral om een korte, spannende situatie die leek op een achtervolging van een roofdier.
Camera’s boven de tanks legden vast hoe de andere roggen reageerden. Binnen enkele seconden nadat het water uit de eerste tank hun kant op stroomde, veranderde hun gedrag aanzienlijk. De andere twee roggen gingen sneller zwemmen en lieten duidelijk vluchtgedrag zien. Tijdens de controletest, toen het water van de bedreigde rog niet door kon stromen naar de andere tanks, gebeurde dit niet.
Volgens hoofdonderzoeker Joshua Bowman suggereert dat sterk dat er waarschijnlijk een chemische stof in het water zit die dient als een alarmsignaal voor soortgenoten. “De dieren konden elkaar niet zien en horen”, zegt hij. “Ons onderzoek laat daarom zien dat de reactie waarschijnlijk werd opgewekt door een chemische stof die geproduceerd wordt door de geschrokken rog.” De chemische stof zelf is nog niet geïdentificeerd. Dat kan volgens Bowman uitgezocht worden tijdens een vervolgonderzoek.
Nauw verwant aan haaien
Bowman voerde het onderzoek uit omdat hij beter wilde begrijpen waarom witte haaien soms plotseling vluchten als er orka’s in de buurt zijn. “Mensen zien haaien niet als prooidieren”, zegt hij. “Maar zelfs witte haaien, de grootste roofhaaien in de oceaan, kunnen een prooi zijn voor orka’s.” Volgens Bowman is het goed mogelijk dat haaien niet allemaal zelf eerst een orka zien voordat ze wegzwemmen. Volgens Bowman zou het ook zo kunnen zijn dat ze in plaats daarvan vooral reageren op andere signalen in hun omgeving.
Teamlid Taylor Chapple legt uit: “Roggen zijn nauw verwant aan haaien. Dat betekent dat als we weten hoe roggen met elkaar communiceren, die kennis mogelijk ook relevant is voor hoe haaien met elkaar omgaan. Dit onderzoek laat zien dat roggen elkaar mogelijk dus kunnen waarschuwen met chemische stoffen in het water. Mogelijk geldt dat ook voor haaien.”
De ontdekking heeft daarmee ook een praktische kant. Ze laat zien dat het lastig vallen van één rog mogelijk alle roggen in een gebied of een aquarium van slag kan maken. Bowman zegt: “Dit gedrag is waarschijnlijk ontstaan zodat de dieren beter kunnen overleven in het wild. Echter betekent dat ook dat als je deze dieren verstoort je daarmee meer dieren beïnvloedt dan alleen het dier dat je voor je ziet.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Mariene biologen staan versteld: pijlstaartroggen blijken helemaal niet zo zwijgzaam als gedacht en Oceanen raken in hoog tempo hun haaien en roggen kwijt . Of lees dit artikel: Voor het eerst een verzamelplaats van jonge grote duivelsroggen ontdekt .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
