Bosbranden leggen gigantische hoeveelheden prachtige natuur in de as. Maar dat niet alleen: ze zorgen ook voor langdurig slechte luchtkwaliteit. En de hoeveelheid troep die in de atmosfeer belandt, blijkt een stuk groter dan gedacht.
Door bos- en natuurbranden, zowel ongecontroleerd als gecontroleerd, verdwijnen jaarlijks enorme oppervlakten aan bos, gras en veen. Daarbij komt een complexe cocktail van stoffen vrij: waterdamp, as en een breed scala aan koolstofverbindingen. Een deel daarvan bestaat uit vluchtige organische stoffen (VOS). Maar er zijn ook de minder bekende intermediaire- en semivluchtige organische stoffen (IVOS en SVOS).
Juist die IVOS en SVOS zijn belangrijk, omdat ze in de atmosfeer relatief gemakkelijk veranderen in fijne deeltjes. En die deeltjes kunnen, als we ze inademen, schadelijk zijn voor de gezondheid. Toch worden deze stoffen in veel emissiestudies nauwelijks meegenomen, simpelweg omdat er zoveel van zijn en omdat ze moeilijk te meten zijn.
Een completer beeld
Onder leiding van onderzoeker Shuxiao Wang besloten wetenschappers daarom het roer om te gooien. Ze namen niet alleen de bekende VOS mee, maar ook IVOS en SVOS, om zo een realistischer beeld te krijgen van de invloed van natuurbranden op luchtkwaliteit, gezondheid en klimaat.
Daarvoor combineerden ze meerdere databronnen. Eerst keken ze naar wereldwijde gegevens over verbrande oppervlakten van bossen, graslanden en veengebieden tussen 1997 en 2023. Vervolgens verzamelden ze informatie over welke organische stoffen vrijkomen bij het verbranden van verschillende soorten vegetatie. Waar metingen in het veld ontbraken, maakten ze gebruik van laboratoriumexperimenten om de emissies te schatten.
21 procent hoger dan gedacht
Het resultaat is opvallend. Gemiddeld stoten natuurbranden wereldwijd zo’n 143 miljoen ton aan organische stoffen per jaar uit. Dat is ongeveer 21 procent meer dan eerdere schattingen. Vooral de bijdrage van IVOS en SVOS blijkt groter dan verwacht, wat suggereert dat natuurbranden een belangrijkere bron van luchtvervuiling zijn dan tot nu toe werd aangenomen.
Interessant is ook de vergelijking met door mensen veroorzaakte emissies, zoals die uit verkeer en industrie. In totaal liggen die menselijke emissies hoger, maar voor IVOS en SVOS blijken natuurbranden en menselijke activiteiten ongeveer evenveel bij te dragen.
Regionale hotspots
De onderzoekers identificeerden bovendien duidelijke emissiehotspots waar natuurbranden en menselijke activiteiten samenkomen. Met name Equatoriaal Azië, delen van Afrika op het noordelijk halfrond en Zuidoost-Azië springen eruit. In deze regio’s stapelen verschillende bronnen van luchtvervuiling zich op, wat de aanpak extra complex maakt.
Volgens de onderzoekers vraagt dit om maatwerk: strategieën die niet alleen gericht zijn op het terugdringen van industriële en stedelijke uitstoot, maar ook rekening houden met de rol van natuur- en bosbranden. De nieuwe emissieschattingen vormen daarmee een belangrijke basis voor betere luchtkwaliteitsmodellen, gezondheidsanalyses en toekomstig klimaatbeleid. Wie de luchtvervuiling serieus wil aanpakken, kan namelijk niet langer om de verborgen impact van natuurbranden heen.
Wat zit er in rook van bosbranden en hoe ongezond is dat?
Rook van bosbranden is een stuk gevaarlijker dan op het eerste gezicht lijkt. Het is geen simpele wolk van rook en as, maar een mengsel van gassen en microscopisch kleine deeltjes die diep in het lichaam kunnen doordringen. De belangrijkste boosdoener is fijnstof, vooral PM2.5: deeltjes die zo klein zijn dat ze tot in de longblaasjes en zelfs in de bloedbaan terechtkomen. Dit fijnstof bestaat uit roet, organisch materiaal en soms ook metalen.
Daarnaast bevat bosbrandrook koolstofmonoxide, een gas dat de zuurstofopname in het bloed belemmert, en vluchtige organische stoffen zoals benzeen en formaldehyde. Sommige van deze stoffen zijn irriterend, andere kankerverwekkend. Minder bekend, maar minstens zo belangrijk, zijn intermediaire- en semivluchtige organische stoffen. Deze kunnen in de lucht verder reageren en extra fijnstof vormen, waardoor de rook ook op grotere afstand en langere tijd schadelijk blijft.
Gezondheidsklachten kunnen al na korte blootstelling optreden. Denk aan hoesten, benauwdheid, branderige ogen en hoofdpijn. Bij mensen met astma, hart- of longziekten en bij kinderen en ouderen kan bosbrandrook leiden tot ernstige klachten en ziekenhuisopnames. Langdurige of herhaalde blootstelling verhoogt bovendien het risico op hart- en vaatziekten en blijvende longschade.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bosbranden slecht voor vogels? Integendeel: ze helpen vogels in Sierra Nevada al eeuwenlang en Schade door Canadese bosbranden veel groter: ook tienduizenden Europese doden. Of lees dit artikel: Iberisch Schiereiland geteisterd door hevigste bosbranden in decennia door klimaatverandering.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
