Vrouwelijke bonobo’s geven aan wanneer ze vruchtbaar zijn. Hun achterwerk zwelt dan zichtbaar op. Maar dat signaal is behoorlijk onbetrouwbaar. Toch weten mannetjes prima wanneer ze hun kans moeten grijpen. Hoe doen ze dat?
Bij veel apen zwelt het achterwerk van vrouwtjes op wanneer de eisprong nadert. Dat komt doordat hun oestrogeenspiegels stijgen. Bij chimpansees en andere primaten is dit een redelijk betrouwbare aanwijzing dat een vrouwtje vruchtbaar is. Maar bij bonobo’s blijft het achterwerk veel langer opgezwollen dan de daadwerkelijke vruchtbare periode. Dat zorgt voor flink wat ruis in het signaal. Mannetjes kunnen dus niet simpelweg afgaan op de grootte van het achterwerk van vrouwtjes om te bepalen wanneer ze moeten toeslaan.
Hoe kunnen mannelijke bonobo’s dan achterhalen wanneer ze moeten paren? Dat is het vraagstuk dat onderzoekers van de Universiteit van Kyoto wilden beantwoorden. Daarom hebben ze jarenlang wilde bonobo’s gevolgd in het Congolese regenwoud. De studie die ze vervolgens schreven, werd gepubliceerd in het vakblad PLOS Biology.
Twee puzzelstukjes
Bonobo-mannetjes blijken prima in staat om hun inspanningen te richten op de juiste momenten, zo blijkt uit de studie. Hoe? Door verschillende stukjes informatie te combineren.
“Mannetjes letten op meer dan alleen de zwelling”, vertelt Heungjin Ryu, hoofdauteur van de studie, aan Scientias.nl. “Ze kijken naar het stadium van de zwelling, vooral naar het begin van de afname. En ze houden rekening met de voortplantingsgeschiedenis van het vrouwtje, met name de leeftijd van haar baby.”
Dat tweede punt is cruciaal. Een vrouwtje met een heel jonge baby wordt waarschijnlijk niet zwanger, ook al staat haar bips bol. Mannetjes richten hun aandacht daarom vooral op vrouwtjes met een dikke derrière én een baby van drie jaar of ouder. Zodra de zwelling begint af te nemen, stoppen mannetjes direct met het achtervolgen van dat vrouwtje.
Niet per se slim
Moeten we bonobo-mannetjes nu als superintelligent beschouwen? Ryu tempert de verwachtingen. “Ik zou het niet per se ‘slim’ noemen in cognitieve zin. Hun gedrag is goed afgestemd, maar het wordt waarschijnlijk aangestuurd door instinctieve beslisregels die door seksuele selectie zijn gevormd.”
Wat hem wel verraste, is hoe goed deze simpele gedragsregels het paringsgedrag van mannetjes verklaren. “Het volgen van de zwellingstoestand en de leeftijd van de baby; die twee elementen sturen sterk hoe mannetjes hun paringsinspanningen verdelen.”
De mythe van de ‘hippie-apen’
Bonobo’s staan bekend als vredige dieren die seks gebruiken om conflicten op te lossen. Maar klopt dat beeld wel? Ryu zag het in het wild anders.
“Voordat ik zelf wilde bonobo’s observeerde, stelde ik me ook voor dat ze constant aan het paren waren. Maar in werkelijkheid besteden wilde bonobo’s het grootste deel van hun dag aan eten, rusten en reizen.”
Maar seks is wel degelijk belangrijk, zowel voor de voortplanting als op sociaal vlak. “Seksuele interacties werken bij bonobo’s als een sociaal smeermiddel. Maar tijdens vruchtbare periodes wordt seks serieuzer: vrouwtjes worden kieskeuriger en mannetjes moeten flink investeren in het versieren en beschermen van een partner”, zegt Ryu.
Met tussenpozen van bijna vijf jaar tussen geboorten en slechts zo’n twee vrouwtjes die gelijktijdig vruchtbaar zijn in een groep van tien, hebben mannetjes maar beperkte kansen. “In plaats van ‘constant paren’ doen bonobo’s het juist strategisch”, aldus de onderzoeker.
Een belangrijke boodschap
Wat hoopt Ryu dat mensen onthouden van zijn onderzoek? “Zelfs bij bonobo’s gaan de paringskansen naar hooggeplaatste mannetjes. Ondanks hun reputatie als ‘hippie-apen’ kan seks een grote bron van spanning en conflict zijn. De vreedzame aard van bonobo’s komt niet doordat ze seks gebruiken om harmonie te creëren. Het komt waarschijnlijk doordat vrouwtjes sterke allianties vormen die mannelijke agressie onderdrukken.”
En dat is precies waarom we voorzichtig moeten zijn met het toepassen van diermodellen op menselijke vraagstukken, waarschuwt Ryu. “Populaire ideeën zoals ‘bonobo’s gebruiken seks om vrede te bewaren’ blijken soms gewoon misvattingen te zijn.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zo zijn de vrouwtjesbonobo’s de veel sterkere mannetjes de baas: “Totaal bizar gedrag voor een zoogdier&”; en Bonobo&’s vriendelijke goedzakken? Vergeet het maar, ze zijn nog agressiever dan chimpansees. Of lees dit artikel: Ook apen kunnen meebewegen op muziek (als je ze traint).
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
