Binaural beats zijn tonen die je hersenen waarnemen terwijl ze er eigenlijk niet zijn, een soort geluidsillusie. Op YouTube en Spotify vind je er miljoenen: beloftes van diepe ontspanning, betere focus of meer creativiteit, afhankelijk van de frequentie. Maar kloppen die claims? Gedragswetenschapper Kirsten van den Bosch van de Rijksuniversiteit Groningen deed er onderzoek naar, Scientias stelde haar een aantal opvallende vragen uit de reacties.
Scientias: Interessante video met veel reacties! Viel er iets op in de comments?
Kirsten van den Bosch: “Jazeker! De comments bevestigden eigenlijk wat we ook in de literatuur zien: binaural beats roepen veel interesse op, maar er zijn nog steeds veel vragen over wat mensen precies ervaren, waarom ze dat ervaren en in hoeverre die ervaringen meetbaar zijn. Wat me vooral opviel is hoe betrokken mensen zijn. Er waren veel kijkers die binaural beats als ontspannend of behulpzaam ervoeren, maar ook veel kritische vragen over de wetenschappelijke onderbouwing. Die kritische onderzoekshouding vind ik juist erg positief; het laat zien dat mensen niet zomaar claims aannemen, maar willen weten wat het bewijs is en hoe dat tot stand is gekomen. In het onderzoeksartikel dat we hierover schrijven gaan we nog dieper in op het mogelijke placebo-effect, dat werd terecht een aantal keer genoemd.
Daarnaast zag ik reacties van mensen die zich afvroegen of er risico’s zijn, bijvoorbeeld voor mensen met neurologische aandoeningen zoals epilepsie. Dat verband is naar mijn weten nog niet aangetoond, maar mogelijk ook niet uitvoerig onderzocht. Bijwerkingen die soms worden genoemd, zoals onrust, houden in de regel op zodra het luisteren stopt.”
Een van de meest gelikete reacties was van iemand die vroeg of Tibetaanse klankschalen volgens hetzelfde principe werken. Herkent u dat?
“Binaural beats en Tibetaanse klankschalen worden inderdaad vaak met elkaar in verband gebracht. Echter zijn binaural beats een auditieve illusie gebaseerd op een frequentieverschil tussen beide oren, terwijl Tibetaanse klankschalen echte akoestische resonanties en trillingen produceren. Beide worden soms voor vergelijkbare doelen gebruikt (ontspanning, meditatie, focus) en de ervaring kan vergelijkbaar zijn, maar het onderliggende mechanisme is verschillend.”
Een kijker deelde dat de stressscore op zijn sporthorloge daalde tijdens het luisteren. Kun je zoiets gebruiken als objectieve meting, of schiet dat tekort?
“Erg leuk om te lezen inderdaad. Helaas maakt een enkele meting nog geen betrouwbaar onderzoek. In dit geval kan het ook een toevalstreffer zijn geweest. Misschien heeft diegene vlak voor het bekijken van het filmpje wel een lichamelijke inspanning geleverd, zoals traplopen, en komt de ontspanning van het even stil zitten. Daarom is herhaling zo belangrijk. Overigens worden sporthorloges wel ingezet binnen wetenschappelijk onderzoek als meetinstrumenten, maar ik ben wel nieuwsgierig naar hoe deze stressscore precies berekend wordt en of het effect aanhoudt wanneer hij deze meting nog een aantal keer herhaalt.”
Iemand wees erop dat kerken, moskeeën en Afrikaanse rituelen al eeuwen instinctief met dit soort klanken werken. Is dat toeval, of grepen mensen daar intuïtief op in nog voor we wisten hoe het werkt?
“Dat vind ik een heel interessante observatie. Ik zou het geen toeval willen noemen, maar ook niet te snel concluderen dat men toen al begreep wat er precies gebeurde. Over de hele wereld gebruiken mensen inderdaad al eeuwenlang muziek, ritme, herhaling, zang en resonante klanken om aandacht, emotie en groepsbeleving te vormen. De wetenschap probeert nu beter te begrijpen welke mechanismen daar precies achter zitten.”
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
