Rond de ster HD 135344B denken onderzoekers een pasgeboren planeet te hebben ontdekt die druk bezig is om het stof rondom hem vorm te geven.
De planeet bevindt zich op zo’n 440 lichtjaar afstand en is naar schatting twee keer zo groot als ‘onze’ Jupiter. De afstand tussen de planeet en de moederster – HD 135344B – is ongeveer net zo groot als de afstand tussen de zon en Neptunus. De planeet is nog piepjong en bevindt zich in een protoplanetaire schijf. Dit is eigenlijk een kraamkamer voor planeten: uit het gas en stof dat in de protoplanetaire schijf te vinden is, worden planeten gevormd.
Kraamkamer
Wat de ontdekking bijzonder maakt, is dat de planeet zich nog aan het vormen is. En de planeet heeft daarbij opvallende spiraalarmen gecreëerd in zijn ‘kraamkamer’ (zie afbeelding hieronder).
Eerder zijn in protoplanetaire schijven al wel opvallende patronen gespot, zoals ringen, leemtes of spiralen. En astronomen gaan er eigenlijk vanuit dat die structuren ontstaan doordat in die schijven baby-planeten verstopt zitten die – terwijl ze om hun ster cirkelen – materiaal opvegen en zo hun kraamkamer als het ware restylen. Het was onderzoekers echter tot voor kort nog nooit gelukt om zo’n pasgeboren planetaire interieurarchitect op heterdaad te betrappen. Maar daar is nu dus verandering in gekomen.
Nieuwe waarnemingen
Dat in de protoplanetaire schijf rond de ster HD 135344B weleens iets interessants te vinden kon zijn, werd overigens al langer vermoed. Eerder spotten astronomen namelijk al de rondzwiepende spiraalarmen in de schijf. Maar ze konden toen geen aanwijzingen vinden voor de aanwezigheid van een planeet. Tijdens waarnemingen met het nieuwe ERIS-instrument op de Very Large Telescope in Chili kon de planeet zich echter echt niet meer verborgen houden. “Wat deze waarneming mogelijk tot een keerpunt maakt, is dat we – anders dan bij veel eerdere waarnemingen – in staat zijn om het signaal van de protoplaneet, die nog steeds diep is ingebed in de schijf, rechtstreeks te detecteren,” vertelt onderzoeker Francesco Maio. “Dit geeft ons veel vertrouwen in het bestaan van de planeet, omdat we het licht van de planeet zelf waarnemen.”
Op de juiste plaats
De waarnemingen hinten er sterk op dat de planeet zich aan de basis van één van de spiraalarmen bevindt. Dat is ook precies de plek waar astronomen op basis van theoretisch werk verwachten een baby-planeet die zo’n patroon in zijn protoplanetaire schijf uitkerft, te vinden. “We zullen nooit getuige zijn van de vorming van de aarde, maar hier, rond een jonge ster op 440 lichtjaar afstand, zien we misschien werkelijk een planeet ontstaan,” merkt Maio op.
De ontdekking wordt – zoals gezegd – mede mogelijk gemaakt door het nieuwe ERIS-instrument op de Very Large Telescope. En de ontdekking van een planeet rond de ster HD 135344B is niet het enige recente wapenfeit van ERIS. Zo maakten astronomen eind vorige week bekend dat ze mede met behulp van ERIS een begeleider hebben gevonden bij de ster V960 Mon. Deze ster bevindt zich nog in zijn eerste levensfase en ook het materiaal dat rond deze ster cirkelt, wordt gekenmerkt door een aantal complexe spiraalarmen. Ook hier zou een planeet-in-wording de boosdoener kunnen zijn. Maar het zou ook kunnen gaan om een bruine dwerg: een object dat groter is dan een planeet, maar te klein om uit te groeien tot een heldere ster.
