Verslaafd aan TikTok, druk tikkend op Snapchat of Whatsapp, kortom vergroeid met hun smartphone, wat doet dat met de huidige generatie tieners? Er is veel onderzoek naar gedaan, maar dat is waarschijnlijk minder onafhankelijk dan gedacht.
Volgens een nieuwe studie werken onderzoekers die de impact van social media bestuderen vaak samen met de techbedrijven achter de platforms. In bijna een derde van de gevallen hadden de auteurs banden met de industrie zonder dat ze dat meldden. Soms ontvingen ze financiering, andere keren hadden ze eerder samen gepubliceerd met werknemers van big tech.
Deze banden kunnen het onderzoek vertekenen, stellen de auteurs. Zulke studies lijken zich bijvoorbeeld vaker te richten op onderwerpen zoals waarom mensen desinformatie delen dan op de rol van de platforms en hun algoritmen.
Minder duidelijke normen
Dat er zoveel onderzoek is gedaan waarbij de banden met de industrie niet gemeld zijn is “echt schokkend en volstrekt onaanvaardbaar”, reageert Cambridge-psycholoog Sander van der Linden, die niet bij het werk betrokken was, in Science. Hij voegt wel toe dat het vermoedelijk niet altijd kwade wil is.
Normen rond belangenconflicten zijn in de sociale wetenschappen minder duidelijk dan in andere vakgebieden zoals de geneeskunde, merkt hij op. “Misschien hebben wetenschappers die onderzoek doen naar sociale media betere voorlichting nodig over het belang van transparantie en belangenconflicten.”
295 artikelen, 15.000 nieuwsberichten
Om te achterhalen hoeveel artikelen mogelijk banden met de industrie hebben, keken Joe Bak-Coleman, sociaal wetenschapper aan de Universiteit van Washington, en redacteuren van Science, Nature en PNAS naar onderzoek naar sociale media dat na 2010 is gepubliceerd. Zij identificeerden 295 artikelen, die samen 50.000 keer zijn geciteerd en in meer dan 15.000 nieuwsberichten zijn genoemd. In 20 procent van deze artikelen verklaarden de auteurs banden met techbedrijven te hebben, op het gebied van financiering of eerdere samenwerking.
Vervolgens is informatie uit OpenAlex, een openbare catalogus van wetenschappelijke publicaties bekeken en zijn aankondigingen uit de industrie bestudeerd om te controleren of er tijdens de periode waarin de tijdschriften openbaarmaking vereisten, banden bestonden tussen auteurs en socialmediabedrijven. De onderzoekers constateerden dat ongeveer de helft van alle artikelen zo’n connectie had, wat suggereert dat auteurs in 30 procent van alle studies potentiële belangenconflicten niet hebben gemeld. Dat percentage steeg naar 66 procent toen ook redacteuren en peer reviewers werden meegenomen. Naar schatting was waarschijnlijk slechts een op de vijf artikelen gedurende het hele publicatieproces volledig onafhankelijk van big tech.
Tijd voor correcties
Bak-Coleman zegt dat tijdschriften al het onderzoek naar sociale media dat zij hebben gepubliceerd moeten doorlichten en het moeten corrigeren als er toch banden met de industrie zijn. “Dat schept transparantie voor de bestaande literatuur en herinnert auteurs ook aan hun verplichtingen en verantwoordelijkheden en aan de gevolgen van het niet melden.” Van der Linden en andere experts wijzen er echter ook op dat de auteurs van de nieuwe studie wel erg strenge criteria hanteren. Zo geldt het simpelweg samen publiceren met werknemers van Meta in recente jaren al als een potentieel conflict.
Andere onderzoeksonderwerpen
Verder is gekeken of de artikelen die banden hebben met socialmediabedrijven andere onderwerpen aansnijden. Zo heeft Coca-Cola jarenlang veel geld gestoken in onderzoek naar beweging en obesitas. Dat is echt onderzoek dat interessante dingen heeft gevonden, maar het haalt de aandacht weg van hoe ongezond cola is.
Op vergelijkbare wijze stelde het team vast dat onderzoek naar hoe mensen desinformatie delen vaker voorkwam in werk met banden met de industrie, terwijl onderzoek naar de dynamiek van de platforms, bijvoorbeeld hoe algoritmen polarisatie beïnvloeden, zeldzaam was. “Hoewel we niet definitief kunnen aantonen dat financiering door de industrie in dit domein de aandacht verlegt van producten naar consumenten, zijn onze resultaten consistent met die mogelijkheid”, schrijven de auteurs.
Toch hoeft dat niet erg te zijn, reageren experts. Het een sluit het ander niet uit. Het grotere probleem is dat socialmediabedrijven de data controleren, waardoor bepaalde typen experimenten, zoals het direct manipuleren van de feed in de Instagram-app, alleen mogelijk zijn in samenwerking met hen. Dus in sommige gevallen kom je er gewoon niet onderuit. En zolang dat maar duidelijk wordt vermeld, hoeft dat ook niet altijd een probleem te zijn.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Gebruik social media explodeert onder jongeren: geen tijd meer voor vrienden, sporten of muziek en De mythe van de verminderde aandachtsspanne: zijn we door social media echt slechter geconcentreerd?. Of lees dit artikel: Vind je het ook zo lastig om meer groente en fruit te eten? Een beetje scrollen door social media kan helpen, mits je de juiste accounts volgt.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
