Wat is een ‘life well lived’ zoals de Amerikanen zeggen? Onderzoekers zochten het uit door meer dan 38 miljoen rouwadvertenties te bekijken. De kern: zorgzaamheid en naastenliefde vinden we stukken belangrijker dan prestaties of status.
In een rouwadvertentie staat nooit: wat knap dat hij directeur was van dit of dat, ook die marathon onder de 4 uur wordt zelden geroemd. Het draait veel meer om liefde, vriendschap en tradities. Dat concluderen psychologen van Boston College, die rouwadvertenties tussen 1998 en 2024 analyseerden, die op Legacy.com verschenen. Dat is een platform waar families herinneringen delen en een eerbetoon kunnen achterlaten voor hun overleden geliefde. Met geavanceerde tekstanalyse op een supercomputer werd in kaart gebracht welke waarden het vaakst terugkeerden in de berichten.
Daaruit kwam een opvallend consistent beeld naar voren. Over een periode van bijna dertig jaar domineren twee waarden: traditie en zorgzaamheid. In meer dan 70 procent van alle overlijdensadvertenties komen woorden voor die verwijzen naar religie, gebruiken en rituelen, maar ook naar zorgzaamheid en aandacht voor anderen. Termen die te maken hebben met succes, macht of persoonlijke prestaties spelen daarentegen een veel kleinere rol. Met andere woorden: bij het terugblikken op een leven gaat het zelden over carrière of status, maar veel vaker over verbondenheid, dienstbaarheid en trouw aan gewoonten.
Grote gebeurtenissen
Maar over de jaren heen zijn deze waarden niet hetzelfde gebleven. Grote maatschappelijke gebeurtenissen laten duidelijke sporen na in hoe we onze doden herdenken. Na de aanslagen van 11 september 2001 veranderde het taalgebruik in overlijdensadvertenties merkbaar. Woorden die samenhangen met veiligheid en zekerheid, zoals gezondheid en orde werden minder gebruikt. Tegelijkertijd nam het gebruik van termen als zorgzaam, loyaal en dienstbaar toe. Vooral in New York, waar de impact het grootst was, bleven deze verschuivingen minstens een jaar zichtbaar.
De coronapandemie zorgde echter voor de meest ingrijpende verandering. Vanaf maart 2020 daalde het gebruik van woorden die verwijzen naar liefde, familie en medeleven abrupt en dat niveau heeft zich sindsdien niet volledig hersteld. Ook traditiegerelateerde termen namen eerst af om later in de pandemie juist vaker te worden gebruikt dan voorheen. Blijkbaar dwingt langdurige ontwrichting ons om opnieuw na te denken over wat een goed leven inhoudt.
Verschillen tussen mannen, vrouwen en generaties
Naast tijd en plaats spelen ook leeftijd en geslacht een rol. Overlijdensadvertenties van mannen bevatten relatief vaker woorden die wijzen op prestaties, conformiteit en macht. Bij vrouwen ligt de nadruk juist meer op zorgzaamheid en genieten van het leven. Jongere mensen worden vaker herinnerd als idealistisch, zelfstandig en betrokken bij het welzijn van anderen en de natuur, terwijl ouderen vooral worden geroemd om hun trouw aan tradities. Interessant genoeg blijken de waarden die bij mannen worden benadrukt sterker te verschuiven met de leeftijd dan bij vrouwen.
Rouwadvertenties zijn daarmee dus meer dan een persoonlijk eerbetoon. Opgeteld vormen ze een collectieve spiegel, waarin zichtbaar wordt wat we als samenleving belangrijk vinden en hoe dat kan veranderen door heftige gebeurtenissen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Beroemd zijn is slecht voor je gezondheid: zoveel eerder gaan bekende artiesten dooden Beroemde en beproefde U-curve van geluk kan de prullenbak in: mensen niet langer heel gelukkig als ze jong zijn. Of lees dit artikel: Hoop een vaag cliché? Integendeel: het blijkt essentieel om gelukkig te zijn.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
