Zonder bestuivers verliezen prairies snel veel soorten. Nieuw onderzoek laat zien dat bijen, vlinders en andere dieren de biodiversiteit actief helpen te behouden.
Ecologen weten al langer dat diverse ecosystemen ook veel verschillende bestuivers aantrekken. Dat klinkt logisch: waar veel soorten bloemen groeien is ook meer nectar en stuifmeel te vinden. En dus ook meer verschillende soorten voedsel voor bijen, vlinders, zweefvliegen, vogels en andere bestuivers. Nu laat nieuw onderzoek zien dat de relatie ook andersom werkt: bestuivers komen niet alleen af op biodiversiteit, maar helpen die ook in stand te houden.
Onderzoekers van Iowa State University testten dat in een vier jaar durend experiment in een hersteld prairiegebied nabij Ames, in de Amerikaanse staat Iowa. Hun conclusie is opvallend: als bestuivers worden buitengesloten daalt de diversiteit van planten daardoor ook duidelijk. Daarmee is voor het eerst op gemeenschapsniveau aangetoond dat een gebrek aan bestuivers de biodiversiteit van planten kan beperken. Het onderzoek is te vinden in Ecology.
Gebrek aan bestuivers
Voor het onderzoek legden de wetenschappers 54 ronde proefvlakken aan. In een deel daarvan dekten ze bloemen af met doorzichtige stoffen zakjes. Licht kon er nog wel doorheen, maar bestuivers konden de bloemen niet meer bereiken. In andere proefvlakken hielpen de onderzoekers de natuur juist een handje door bloemen met de hand te bestuiven, met wattenstaafjes en kleine penseeltjes. Een derde groep bleef ongemoeid en diende als controle. In vier groeiseizoenen behandelden de onderzoekers op die manier ongeveer zo’n 68.000 bloemen.
Leestip: Deze plant kon een heel nieuw gebied veroveren door van vorm te veranderen en dat is onverwacht
Dat enorme karwei leverde duidelijke resultaten op. Bij dierbestoven planten daalde de productie van levensvatbare zaden met ongeveer 50 procent wanneer bestuivers werden geweerd. Ook nam de soortenrijkdom van dierbestoven planten met 27 procent af. Keken de onderzoekers naar alle plantensoorten samen, dan zagen ze een afname van 23 procent. Met andere woorden: minder bestuiving betekende ook minder plantendiversiteit.
Volgens de onderzoekers is dat een belangrijke ontdekking. “Voor zover wij weten is onze studie de eerste die laat zien dat de biodiversiteit van planten op het niveau van de hele gemeenschap beperkt kan worden door een gebrek aan bestuivers,” zegt ecoloog Brian Wilsey. Zonder voldoende bestuivers kan een biodivers gebied dus ook langzaam soorten verliezen.
Verstikkende grassen
Dat idee sluit aan bij wat wetenschappers al langer zien in de praktijk, vooral in herstellende prairiegebieden. Kort na het inzaaien groeien daar vaak veel verschillende soorten planten. Na enkele jaren nemen windbestoven grassen echter vaak de overhand, waarbij ze andere planten verdrukken en verstikken. Volgens de onderzoekers kan een tekort aan bestuivers daar een belangrijke rol in spelen. Bloeiende planten maken daardoor minder zaden en verdwijnen stap voor stap uit het gebied.
Promovendus Nathan Soley wijst erop dat eerdere studies meestal alleen naar losse plantensoorten keken. Maar in een complete plantengemeenschap ligt dat ingewikkelder. “Op het niveau van een hele gemeenschap wordt het verhaal een stuk complexer,” zegt hij. “Als we ons best gaan doen om bestuivers een duwtje in de rug te geven is het daarbij ook belangrijk om eerst onze aannames over bestuivers goed te testen.”
Extra hulp maakt niet altijd verschil
Het valt ook op wat de onderzoekers niet vonden. In de proefvlakken die extra met de hand werden bestoven nam de biodiversiteit niet verder toe. Dat wijst erop dat er op deze onderzoekslocatie al genoeg bestuivers aanwezig waren om hun werk te doen. Extra hulp maakte daar dus weinig verschil. Maar in gebieden waar de natuur meer onder druk staat, bijvoorbeeld in steden, kan dat anders liggen.
De onderzoekers waarschuwen daarom voor wat zij een plant-pollinator extinction vortex noemen: een neerwaartse spiraal waarbij planten en bestuivers elkaar de afgrond in trekken. Minder bestuivers zorgen dan voor minder succesvolle voortplanting van planten. Daardoor neemt het aantal bloeiende planten af. En dat betekent weer minder voedsel voor bestuivers. Wilsey: “Voor deze studie had ik nooit gedacht dat bestuivers zo belangrijk waren voor het behoud van biodiversiteit. Het onderzoek heeft echt mijn ogen geopend.”
Niet alleen zaaien
De relevantie van dit onderzoek is groot. Bestuivers zijn niet alleen belangrijk voor de wilde natuur, maar ook voor onze voedselvoorziening. Volgens het Amerikaanse ministerie van Landbouw is ongeveer 35 procent van de wereldwijde voedselgewassen afhankelijk van dierlijke bestuiving. Daarnaast zorgen soortenrijke landschappen voor betere bodem- en waterkwaliteit en zijn ze vaak beter bestand tegen droogte, overstromingen en de komst van invasieve soorten.
De studie laat dus zien dat natuurherstel meer vraagt dan alleen zaaien en wachten. Wie een prairie of ander bloemrijk landschap wil herstellen moet daarbij ook zorgen voor voldoende bestuivers. Zonder bijen, vlinders en andere bloembezoekers raakt zo’n ecosysteem mogelijk sneller uit balans dan gedacht. De boodschap van dit onderzoek is dan ook helder: bestuivers zijn niet alleen bezoekers van een biodivers landschap, maar ook onmisbare voor het succesvol voortbestaan ervan.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Onmisbare insecten in de knel: verstedelijking jaagt bestuivers weg en Als de permafrost instort, groeien er soms heel snel weer planten en soms duurt het een eeuw: hoe kan dat? . Of lees dit artikel: Stadsjungle blijkt snelkookpan voor evolutie: planten passen zich razendsnel aan .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
