Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain en Amy Winehouse gingen allemaal op hun 27ste al dood. En voormalig One Direction-zanger Liam Payne overleed vorig jaar op 31-jarige leeftijd toen hij van een hotelbalkon viel. Artiesten die te vroeg overlijden, de verhalen zijn legio. En dat is geen toeval, blijkt uit nieuw onderzoek.
Beroemd zijn lijkt een levensverkortende factor. En niet zo’n kleintje ook. Europese, Britse en Noord-Amerikaanse zangers met een sterrenstatus overlijden gemiddeld vier jaar eerder dan artiesten die niet in de spotlights staan. Het effect is vergelijkbaar met bekende gezondheidsrisico’s, zoals af en toe roken.
Wat is er aan de hand?
Het was al bekend dat beroemde artiesten gemiddeld jonger sterven dan de rest van de bevolking. Maar ligt dat aan het muzikantenbestaan met zijn onregelmatige werktijden, de verleidingen van de muziekindustrie of speelt er iets fundamentelers? Het onderzoeksteam keek daarvoor naar de levensduur van 648 artiesten. De helft van deze muzikanten zijn wereldberoemde namen uit de Top 2000 Artists of All Time. De andere helft bestaat uit zorgvuldig gematchte zangers die nooit beroemd zijn geworden. De artiesten kwamen uit dezelfde landen, hadden hetzelfde geslacht, zongen in hetzelfde genre en waren in hetzelfde jaar geboren.
Ruim 80 procent van de onderzochte artiesten is man en ze zijn allemaal geboren rond 1949. De genres lopen uiteen van rock (veruit het meest vertegenwoordigd met 65 procent) tot R&B, Pop, New Wave, Rap en Electronica. Ruim de helft trad op in een band, een derde als soloartiest.
Duidelijke verschillen
De beroemde zangers werden gemiddeld 75 jaar oud, terwijl hun minder bekende vakgenoten vier jaar ouder werden. Bandleden bleken een kwart minder kans te hebben om voortijdig te overlijden dan soloartiesten, maar dat veranderde niets aan de kernconclusie van de studie: beroemdheid leidt tot een ruim derde hogere kans om vroegtijdig te sterven.
Belangrijk om te weten is dat het extra risico pas ontstond, nadat de artiest beroemd was geworden. Maar twee artiesten in de dataset werden na hun dood pas bekend, dus het effect kan niet verklaard worden door omgekeerde causaliteit: beroemdheid die ontstaat doordat iemand jong overlijdt. “Onze analyses laten zien dat het verhoogde risico specifiek optreedt na het bereiken van beroemdheid”, schrijven de onderzoekers. “Dat maakt het behalen van roem tot een potentieel keerpunt in het leven van een beroemde artiest waarna de gezondheidsrisico’s toenemen, inclusief vroegtijdige sterfte. Los van beroepsfactoren lijkt beroemdheid extra kwetsbaarheid toe te voegen aan een groep die al risico loopt.”
Psychosociale druk
De onderzoekers benadrukken dat hun studie observationeel is. We kunnen dus niet met zekerheid zeggen dat roem de directe oorzaak is. Maar dat neemt niet weg dat er sterke aanwijzingen zijn. Een mogelijke boosdoener is de unieke psychosociale druk van beroemd zijn. “Intense publieke aandacht, prestatiedruk en verlies van privacy kunnen leiden tot psychologische stress en schadelijke manieren om hiermee om te gaan”, schrijven de onderzoekers. “Roem wordt zo een chronische belasting die de bestaande beroepsrisico’s van deze musici nog eens uitvergroot.”
Dat is een opvallende conclusie, want beroemdheid gaat vaak samen met veel geld verdienen. En financiële zekerheid beschermt dan weer tegen vroegtijdig overlijden. Maar zelfs dat voordeel lijkt niet te kunnen opboksen tegen de schadelijke effecten die roem met zich meebrengt. “Beroemd zijn lijkt zo schadelijk dat het de voordelen van een hoge sociaaleconomische status teniet doet”, legt het team uit. “Beroemde mensen zijn extra kwetsbaar. Het is belangrijk om deze groep gericht te ondersteunen en te beschermen.”
De studie stipt een duistere kant van het sterrenbestaan aan. Roem maakt dingen mogelijk die je nooit voor mogelijk hield, het maakt geliefd en verandert levens. Maar een deel van de artiesten betaalt daar een hoge prijs voor.
