Hoe vind je een planeet die zich nooit voor zijn sterren begeeft? Tot voor kort was het antwoord simpel: niet. Astronomen uit Australië hebben nu aangetoond dat het kan en ontdekten zo 27 werelden die rechtstreeks uit het Star Wars-universum lijken te komen.
Het gaat om planeten die rond dubbelsterren draaien, net zoals Tatooine in Star Wars. Tot nu toe waren er veertien bekend. Dat het er zo weinig waren, komt doordat ze alleen konden worden gevonden wanneer ze vanuit ons gezichtspunt precies voor hun beide zonnen langs schoven. Dat lukt alleen als de baan van zo’n planeet vrijwel kaarsrecht in lijn ligt met de baan van de sterren en onze kijkrichting. Dat is een behoorlijk strenge voorwaarde.
De Australische onderzoekers gooiden het over een andere boeg. Ze besloten om te zoeken naar de effecten van de zwaartekracht van zo’n planeet op de sterren zelf. Het idee was dat planeten op een subtiele wijze ‘trekken’ aan het centrale sterrenpaar. Daardoor gaat de baan van de sterren langzaam ronddraaien als een soort tollende ovaal.
Je kan zoiets meten door extreem precies bij te houden wanneer de twee sterren elkaar afdekken (een eclips dus). Zonder een derde lichaam in het systeem zou de timing van eclipsen heel voorspelbaar moeten zijn. Maar als er wel een planeet is die de sterren beïnvloedt, dan verschuiven de verduisteringen in de loop der jaren langzaam in de tijd. Het gaat om een kwestie van minuten, maar dat is al genoeg.
Onverklaarbaar gewiebel
Dus gingen de onderzoekers aan de slag. Ze gebruikten data van zo’n 1.600 metingen van dubbelstersystemen die gemaakt werden met de ruimtetelescoop TESS. Na grondig speurwerk bleven er 36 systemen over waarvan het ‘gewiebel’ niet te verklaren was door andere effecten.
Bij 27 van die 36 systemen kwam het signaal overeen met dat van een planeet. In meer dan de helft van de gevallen, zo schrijven de onderzoekers in hun studie, kan het gaan om een wereld lichter dan Jupiter. In een handjevol systemen is zelfs een planeet rond de massa van Neptunus mogelijk. Dat zou een absoluut record zijn: het zou de lichtste planeet rond een dubbelster zijn die we tot nu toe hebben opgemerkt.
Een belangrijke kanttekening is wel dat deze zwaartekrachtssignalen op meerdere manieren kunnen ontstaan. Een lichte planeet vrij dicht bij de sterren levert namelijk exact hetzelfde effect op als een veel zwaarder object in een verdere baan. Welk van de twee het is, valt op basis van enkel deze metingen niet hard te maken. Bij zes andere kandidaat-stersystemen uit de studie lijkt het begeleidende object inmiddels zo zwaar dat het waarschijnlijk geen planeet meer is, maar een bruine dwerg (een ‘mislukte’ ster) of zelfs een kleine normale ster.
En nu?
Voordat een ‘kandidaat’-planeet kan afstuderen tot ‘bevestigde planeet’ is er nog werk aan de winkel. Nu moeten de onderzoekers meten of de twee sterren heen en weer schommelen door de aantrekkingskracht van hun mogelijke begeleider, een techniek die de radiale-snelheidsmethode heet. Daarvoor zijn grote telescopen op aarde nodig. Het goede nieuws is dat alle 27 systemen helder genoeg zijn om dergelijke metingen mogelijk te maken.
Intussen ligt er nog een enorme schat aan mogelijke werelden te wachten. De catalogus die de onderzoekers als basis gebruikten, bevat namelijk meer dan twee miljoen dubbelsterren. De kans dat daar nog meer Tatooine-achtige planeten tussen zitten, is vrijwel gegarandeerd. Of we daar ook daadwerkelijk de geboorteplaats van de familie Skywalker tussen gaan vinden, is nog even koffiedik kijken.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
