Broccoli en blauwe bessen en zelfs koffie en chocola: ze zitten vol met antioxidanten, die we beschouwen als gezonde stofjes die vrije radicalen afbreken. Maar bij kanker werken ze mogelijk averechts. Wetenschappers ontdekten dat bepaalde tumoren zelf antioxidanten aanmaken om ons immuunsysteem buitenspel te zetten. Zo saboteren kankercellen precies de sleutel die onze afweercellen nodig hebben om de ziekte te vernietigen.
Reactieve zuurstofdeeltjes, waaronder vrije radicalen, staan al decennia bekend als schadelijke afvalproducten van ons metabolisme. Antioxidanten helpen daartegen. Daarom worden ze soms gezien als een mogelijke manier om het risico op kanker te verlagen. Maar nieuw onderzoek spreekt dat tegen. Bepaalde immuuncellen blijken deze reactieve zuurstofdeeltjes hard nodig te hebben om kankercellen op te sporen en te vernietigen. En tumoren spelen daar sluw op in: ze zetten natuurlijke antioxidanten in om die immuunaanval de kop in te drukken. De ontdekking zou immuuntherapieën tegen kanker een stuk effectiever kunnen maken.
Chemisch verstikken
Ons immuunsysteem houdt ons gezond door binnendringende bacteriën, virussen en kankercellen op te sporen en te vernietigen. Daarbij spelen T-cellen een cruciale rol. Dit zijn gespecialiseerde afweercellen die overal in ons lichaam op jacht gaan naar tumorcellen. Maar om hun killermodus te activeren, hebben T-cellen kleine hoeveelheden reactieve zuurstofdeeltjes nodig.
Een team van de University of Cambridge en Oregon University onderzocht de vloeistof rond tumoren in muizen en ontdekte dat kankercellen T-cellen chemisch verstikken. Ze doen dit door grote hoeveelheden van een natuurlijk antioxidant-eiwit, Peroxiredoxine 1 (PRDX1), af te scheiden. Dat eiwit zuivert de omgeving van reactieve zuurstofdeeltjes en ontneemt de T-cellen zo precies het signaal dat ze nodig hebben om aan te vallen.
Vervolgens creëerden de onderzoekers met CRISPR-gentechnologie muizenkankercellen die dit antioxidant niet meer aan konden maken. Zonder hun chemische schild werden de tumoren feller aangevallen door het immuunsysteem en groeiden ze veel minder hard.
Ook bij mensen aangetoond
Werkt dit mechanisme ook zo bij ons? Om dat te checken, analyseerde het team gepubliceerde data over de eiwitten die menselijke kankercellijnen afscheiden. Ook bestudeerden ze de genactiviteit in duizenden menselijke tumoren en isoleerden ze vloeistof rondom tumoren die bij menselijke patiënten waren verwijderd. Alle drie de onderzoeksmethoden wezen dezelfde kant op: ook menselijke kankers scheiden PRDX1 af, waarmee ze de reactieve zuurstofdeeltjes wegkapen die T-cellen nodig hebben.
“We zien reactieve zuurstofdeeltjes van oudsher puur als schadelijke afvalstoffen van ons metabolisme”, vertelt hoofdonderzoeker Xan Wesolowski van de University of Cambridge. “Maar het wordt nu steeds duidelijker dat ze ook belangrijke functies binnen cellen vervullen en dat T-cellen reactieve zuurstofdeeltjes nodig hebben om te activeren. Onze studie laat zien dat tumoren deze afhankelijkheid misbruiken om aan vernietiging te ontsnappen.”
Leestip: Het grote succes van screening: kans om darmkanker te overleven ruim 40 procent groter
Nieuwe hoop voor immuuntherapie
De behandeling van kanker leunt steeds meer op het immuunsysteem, maar immuuntherapieën werken niet bij iedereen even goed. Door ervoor te zorgen dat kankercellen het antioxidant-eiwit PRDX1 niet meer kunnen produceren, verbetert de reactie op immuuntherapie flink. “We hebben een nieuwe manier ontdekt waarop kanker het immuunsysteem platlegt”, zegt Cambridge-onderzoeker Rahul Roychoudhuri.
“Als we dit proces blokkeren, gaan tumoren die eerst niet reageerden op bepaalde immuuntherapieën ineens wél reageren op de behandeling. Dit betekent dat we een route op het spoor zijn die het waard is om therapeutisch aan te pakken en daar zijn meerdere manieren voor denkbaar.”
Een verklaring voor tegenvallende supplementen
Wetenschappers breken zich al tijden het hoofd over de reden dat verschillende grote klinische onderzoeken aantonen dat antioxidantsupplementen het kankerrisico niet verlagen en in sommige gevallen zelfs voor slechtere uitkomsten zorgen. De ontdekking dat T-cellen afhankelijk zijn van reactieve zuurstofdeeltjes om tumoren te bestrijden, kan verklaren waarom: antioxidanten zouden onbedoeld juist de aanvalskracht van het immuunsysteem kunnen afremmen.
De onderzoekers wijzen er wel op dat hun conclusies voortvloeien uit preklinische laboratoriummodellen. Mensen die met kanker leven, wordt daarom met klem afgeraden om zonder medisch advies van hun arts of zorgverlener hun behandeling of dieet aan te passen.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
