In Nederland zijn we niet zo scheutig met het voorschrijven van antibiotica. En dat is misschien maar goed ook. Jaren na gebruik zijn er in het darmmicrobioom nog steeds veranderingen zichtbaar. Zelfs één kuur kan blijvend effect hebben.
In onze darmen bevinden zich vele miljarden bacteriën, het zogeheten darmmicrobioom. Ze helpen onder meer bij de vertering van voedsel, het trainen van het immuunsysteem en de bescherming tegen ziekteverwekkers.
Het is al langer bekend dat antibiotica dit microbioom op korte termijn flink kunnen verstoren. Ze doden immers niet alleen de bacteriën die een infectie veroorzaken, maar ook veel andere micro-organismen in het lichaam. Wat tot nu toe onduidelijk was, is hoe lang die veranderingen blijven bestaan.
Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de Uppsala University geeft nu een verrassend antwoord: mogelijk jarenlang. “Wij zien dat antibioticagebruik van vier tot acht jaar geleden nog steeds terug te zien is in de samenstelling van iemands darmmicrobioom”, zegt hoofdonderzoeker Gabriel Baldanzi. “Zelfs één enkele behandeling met bepaalde antibiotica laat sporen achter.”
Analyse van bijna 15.000 mensen
Voor de studie analyseerden de onderzoekers gegevens van bijna 15.000 volwassenen in Zweden. Ze combineerden data uit het nationale geneesmiddelenregister, waarin alle voorgeschreven antibiotica staan, met uitgebreide analyses van het darmmicrobioom van deelnemers.
Dankzij het nationale register konden onderzoekers precies zien welke antibiotica deelnemers in de afgelopen acht jaar hadden gekregen. Vervolgens vergeleken ze het darmmicrobioom van mensen die verschillende soorten antibiotica hadden gebruikt met dat van mensen die geen antibiotica hadden gekregen. Daaruit bleek dat het gebruik sterk samenhing met verschillen in bacteriesoorten en bacteriële diversiteit in de darmen.
Niet elk antibioticum heeft hetzelfde effect
Opvallend genoeg verschilde het effect sterk per type antibioticum. Sommige middelen bleken duidelijk meer invloed te hebben op het microbioom dan andere.
De sterkste verbanden werden gevonden bij clindamycine, fluoroquinolonen en flucloxacilline. Vooral dat laatste resultaat verraste de onderzoekers. Flucloxacilline is namelijk een zogenoemd smalspectrumantibioticum, dat relatief gericht werkt tegen specifieke bacteriën. “De sterke relatie tussen flucloxacilline en veranderingen in het darmmicrobioom hadden we niet verwacht”, zegt hoofdonderzoeker Tove Fall, hoogleraar moleculaire epidemiologie aan Uppsala University.
Aan de andere kant van het spectrum stond penicilline V, het antibioticum dat in Zweden het vaakst buiten het ziekenhuis wordt voorgeschreven. Dat middel bleek slechts kleine en kortdurende veranderingen in het microbioom te veroorzaken.
Mogelijke gevolgen voor gezondheid
De resultaten helpen verklaren waarom eerdere studies een verband vonden tussen veel antibioticagebruik en een verhoogd risico op bepaalde aandoeningen, zoals diabetes type 2 en darminfecties. Hoewel de studie geen direct causaal verband aantoont, suggereren de bevindingen wel dat langdurige veranderingen in het darmmicrobioom mogelijk een rol spelen.
Volgens de onderzoekers betekenen de resultaten overigens niet dat mensen antibiotica moeten vermijden wanneer ze nodig zijn. In landen als Zweden wordt antibioticagebruik al streng gereguleerd en artsen schrijven ze alleen voor als dat medisch noodzakelijk is.
Wel kunnen de nieuwe inzichten in de toekomst mogelijk helpen bij de keuze tussen verschillende antibiotica. “Wanneer twee antibiotica even effectief zijn, kan het nuttig zijn om ook te kijken naar welk middel het minst impact heeft op het darmmicrobioom”, aldus Fall.
Vervolgonderzoek moet herstel in kaart brengen
Het onderzoek heeft ook beperkingen. Zo konden de onderzoekers alleen antibioticavoorschriften van de afgelopen acht jaar analyseren. Bovendien werd het darmmicrobioom van elke deelnemer slechts één keer gemeten. Daarom zijn de onderzoekers inmiddels bezig met een vervolgstudie. Van bijna de helft van de deelnemers wordt een tweede microbioommonster verzameld.
Met die gegevens hopen de wetenschappers beter te begrijpen hoe snel het darmmicrobioom herstelt na antibiotica en waarom sommige mensen gevoeliger zijn voor langdurige verstoringen dan anderen. Dat inzicht kan uiteindelijk helpen om antibioticagebruik nog gerichter en veiliger te maken.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Sapjesdieet zou wel eens slechter voor je microbioom kunnen zijn dan je denkt en Koffiedrinken heeft een opmerkelijke invloed op het microbioom in je darmen. Of lees dit artikel: Vakantiegangers opgelet: (korte) tripjes naar zonnige bestemmingen kunnen het microbioom van de huid verstoren.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
