Een nieuwe satellietkaart laat zien dat Antarctica in de afgelopen dertig jaar een stuk ijs ter grootte van een derde van Nederland heeft verloren. Opvallend genoeg is daarbij meer dan driekwart van de kustlijn zo goed als stabiel is gebleven.
Wetenschappers van de University of California vergeleken satellietdata van 1996 met recente beelden en zagen dat het ijs op het zuidpoolcontinent niet overal even hard smelt. Sterker nog, maar liefst 77 procent van de Antarctische kustlijn is sinds 1996 stabiel gebleven. De verliezen concentreren zich in een aantal kwetsbare regio’s. Maar op deze plekken is de schade dan ook enorm.
Grondingslijn
Centraal in het onderzoek staat de zogeheten grondingslijn. Dit is de plek waar het landijs de oceaan raakt. Als die lijn verder landinwaarts trekt, verliest Antarctica de grip op zijn ondergrond en kunnen grote stukken ijs makkelijker afglijden richting zee. “De grondingslijn is onze gouden standaard om de stabiliteit van de ijskap te meten”, zegt hoofdonderzoeker Eric Rignot. “We weten al dertig jaar hoe cruciaal die lijn is, maar dit is de eerste keer dat we heel Antarctica over zo’n lange periode in kaart hebben gebracht.”
Gemiddeld trok het ijs zich jaarlijks zo’n 442 vierkante kilometer terug. Het gaat in totaal om 12.820 vierkante kilometer vastgevroren ijs dat is gesmolten en in de oceaan is opgegaan, meer dan acht keer de grootte van de provincie Utrecht. De grootste veranderingen vonden plaats in West-Antarctica, vooral rond de Amundsenzee en het Getz-gebied. Een aantal gletsjers hebben zich tientallen kilometers teruggetrokken. Zo verloor de Pine Island Glacier 33 kilometer, de beruchte Thwaites Glacier 26 kilometer en ging van de Smith Glacier zelfs 42 kilometer in rook op. De boosdoener is meestal het relatief warme oceaanwater dat door veranderende windpatronen onder het ijs wordt gestuwd, legt Rignot uit. “Waar warm water de gletsjers bereikt, zien we de grote wonden van Antarctica. Het is als een ballon die niet overal lek is. Maar waar hij lek is, zit er een diep gat.”
Mijlpaal in poolmonitoring
Er is een indrukwekkende vloot aan satellieten ingezet om tot de ijskoude conclusies te komen. Het Europese Sentinel-1, de Canadese RADARSAT-satellieten en commerciële radarsystemen werkten samen om een dagelijks beeld te kunnen vormen van de kritieke gebieden. Onderzoeker Bernd Scheuchl spreekt van een mijlpaal in klimaatonderzoek.
“De combinatie van decennialange data van ruimteagentschappen, zoals NASA en ESA, en dagelijkse waarnemingen van commerciële partijen luidt een nieuw tijdperk in voor poolmonitoring”, zegt hij. Dankzij die constante stroom aan radarbeelden waren de onderzoekers in staat om zelfs de meest subtiele verschuivingen van de grondingslijn te detecteren, zowel in de zomer als tijdens de maandenlange poolnacht.
Raadselachtig
Voor een aantal regio’s hebben de wetenschappers nog geen verklaring kunnen vinden voor het terugtrekken van de grondingslijn. Neem bijvoorbeeld de noordoostkant van het Antarctisch Schiereiland. Daar schuift deze lijn ook op, maar zonder duidelijk bewijs voor warm oceaanwater. “Op veel plekken zien we warm water in de buurt, maar aan de oostkust van het schiereiland hebben we dat niet aan kunnen tonen, vertelt Rignot.
“Daar moet iets anders spelen. Maar het is nog een groot vraagteken wat er aan de hand is.” In deze regio stortten eerder al meerdere ijsplaten in. Gletsjers als Edgeworth, Boydell en Sjogren zijn ver teruggetrokken. Satellietdata laten zien dat dit systeem al langer onder druk staat.
Cruciale test voor klimaatmodellen
De nieuwe kaart van Antarctica’s grondingslijn kunnen we als meetlat gebruiken voor klimaatmodellen die toekomstige zeespiegelstijging voorspellen. “Modellen moeten in staat zijn om deze dertigjarige reeks te reproduceren. Slagen ze, dan is het een geloofwaardig model”, benadrukt Rignot. “Als het niet lukt, moeten onderzoekers terug naar de tekentafel om erachter te komen wat er mis is met de natuurkundige aannames en welke randvoorwaarden ontbreken.”
Tegelijkertijd biedt het onderzoek ook een sprankje hoop. Liefst 77 procent van Antarctica is stabiel en dat stelt ons in staat om de tegenstrijdige meetresultaten te verklaren, die vooral op Oost-Antarctica voorkomen. “We mogen ons gelukkig prijzen dat niet het hele continent tegelijk reageert”, besluit Rignot. “Want dan waren de problemen nog veel groter. Maar als we niet snel ingrijpen, zou dat zomaar de volgende stap kunnen zijn.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Smeltende ijskappen Antarctica zorgen voor toename fytoplankton (en dat helpt bij CO2-opname) en Smeltende gletsjers remmen de opwarming, was altijd de gedachte. Maar dat valt tegen. Of lees dit artikel: Meerdere klimaatsystemen staan op instorten, waarschuwen wetenschappers: zijn we op weg naar een broeikasaarde?
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
