Uit nieuw onderzoek blijkt dat Amerikaanse artsen en andere zorgverleners op grote schaal de behandelrichtlijnen voor jonge kinderen met ADHD niet volgen. Bijna de helft stapt direct over op medicatie, terwijl volgens de American Academy of Pediatrics (AAP) eerst zes maanden gedragstherapie hoort te worden aangeboden.
ADHD, voluit attention deficit hyperactivity disorder, is een ontwikkelingsstoornis waarbij kinderen (en volwassenen) zich vaak onrustig voelen en snel afgeleid zijn. Dat kan thuis en op school voor problemen zorgen. Vooral jonge kinderen leren minder efficiënt doordat hun aandacht telkens wegvalt, of krijgen gedoe met de leerkracht omdat stilzitten lastig is. Ouders die een diagnose willen, melden zich doorgaans bij de huisarts of kinderarts. Volgens nieuw onderzoek gaat het in de Verenigde Staten daarna vaak niet zoals de AAP-richtlijn voorschrijft. De resultaten verschenen in JAMA Network Open.
Medische dossiers
Het team analyseerde meer dan 712.478 medische dossiers van kinderen van 3, 4 en 5 jaar die hun arts in de periode 2016–2023 minimaal twee keer in zes maanden zagen. In die groep identificeerden de onderzoekers 9708 kinderen met een ADHD-diagnose (1,4%). Van hen kreeg 42,4% binnen een maand na de diagnose ADHD-medicatie voorgeschreven; slechts 14,1% startte pas na de aanbevolen zes maanden. De onderzoekers konden in deze data niet zien hoeveel kinderen werden doorverwezen naar gedragstherapie. Toch achten zij het waarschijnlijk dat kinderen die niet pas na zes maanden medicatie ontvingen, niet conform de AAP-richtlijn zijn behandeld.
Wetenschapper Yair Bannett heeft meegewerkt aan het onderzoek. Hij licht toe: “We zagen dat veel kleuters vlak na hun diagnose al medicijnen krijgen. Dat is zorgwekkend, omdat we weten dat starten met een gedragsgerichte aanpak beter is: het heeft een duidelijk positief effect op zowel het kind als het gezin.”
Metabolisme
Er is een belangrijke reden om terughoudend te zijn met medicijnen bij vier- en vijfjarigen: hun lichaam neemt de middelen vaak niet optimaal op en bijwerkingen wegen dan geregeld zwaarder dan de baten. Bannett: “We denken niet dat de medicatie ‘giftig’ is voor kleuters, maar de kans dat de behandeling strandt is groot, omdat gezinnen de ongewenste effecten simpelweg te overheersend vinden.” Bekende bijwerkingen in deze leeftijdsgroep zijn toegenomen emotionaliteit, prikkelbaarheid en agressie.
De AAP adviseert daarom eerst zes maanden intensieve gedragstherapie. Die aanpak leert ouders en kind vaardigheden aan die ook buiten de ADHD-klachten om waardevol blijven, zoals het stimuleren van gewenst gedrag, consequent belonen en duidelijke routines.
Informele gesprekken
Omdat het onderzoek vooral bestond uit dossieranalyse, konden de onderzoekers niet systematisch navragen waarom zorgverleners geregeld afwijken van de richtlijn. Tijdens informele gesprekken (buiten de studie om) kwam echter één thema steeds terug: schaarste. In sommige regio’s zijn er weinig, of zelfs geen, therapeuten die gedragstherapie voor kleuters aanbieden. Artsen gaven aan dat ze gezinnen nergens heen konden sturen en dat eerder voorschrijven van medicatie dan ‘beter dan niets’ voelde.
Volgens Bannett is die redenering niet per se nodig. Er bestaan namelijk laagdrempelige, vaak gratis onlinebronnen die ouders de basisprincipes van de gedragstherapie kunnen bijbrengen. Dat is geen volledige vervanging van professionele begeleiding, maar kan wel helpen om in de tussentijd met bewezen strategieën aan de slag te gaan.
Tot slot benadrukt Bannett dat gedragstherapie ook voor oudere kinderen nuttig blijft. “Voor kinderen vanaf zes jaar bevelen we een combinatie van gedragstherapie en, waar nodig, medicatie aan. Gedragstherapie leert kinderen en ouders vaardigheden die een leven lang meegaan. Medicatie kan symptomen dempen, maar geeft die blijvende vaardigheden niet. Daarom is medicatie zelden de enige oplossing.”
