Het Amazonegebied wordt al jaren geteisterd door verschillende bedreigingen. Tegen de ergste gevolgen van klimaatverandering leek het gebied tot nu toe gelukkig relatief goed bestand. Nieuw onderzoek zet dit beeld op zijn kop. Een analyse van 43 jaar aan data laat zien dat de regio wordt getroffen door steeds extremere weersomstandigheden. Dat terwijl er nog een probleem op de loer ligt, de extreemste El Niño ooit voorspeld dreigt het gebied nog verder onder druk te zetten.
De Amazone omvat een grote regio met veel verschillende landschappen, een plek met een rijke culturele variatie en grote biodiversiteit. Wereldwijd speelt het gebied een grote rol in waterhuishouding, voedselvoorziening en de economie.
Uit nieuw onderzoek blijkt dat, hoewel de gemiddelde temperatuur van de Amazone gelijk loopt met de wereldwijde klimaatopwarming, er steeds vaker extreme klimaatomstandigheden voorkomen, vooral in het noorden van het gebied. Dat is onverwachts, omdat in dit deel van de Amazone weinig ontbossing en landbouw is. Vaak wordt dit namelijk aangewezen als reden voor de veranderingen, maar de huidige ontdekking lijkt dus sterk samen te hangen met klimaatverandering.
Meten is weten
Het aantal dagen met extreem hoge temperaturen in het droge seizoen is de afgelopen decennia toegenomen. Daarnaast is sinds 1981 de temperatuur van deze warme dagen met ten minste 3,22 graden gestegen. Warme dagen zijn dus warmer en komen vaker voor.
De onderzoekers deelden het gebied in kleine stukken van 11 vierkante kilometer op om de lokale weerpatronen 43 jaar lang te meten. Ze documenteerden veranderingen in de temperatuur en het watertekort in alle gebieden, in zowel de droge periode als van het droge en natte seizoen gecombineerd.
Als eerste werd de gemiddelde verandering in temperatuur en watertekort over de jaren bepaald. Als tweede keken ze naar de verandering in extreme jaren. Dit geeft een indicatie van de klimaatverandering in de warmste en droogste periodes, als het gebied het kwetsbaarst is voor schade door hoge temperaturen. Dit is nog niet eerder vastgelegd voor het deel dat ten noorden van de evenaar ligt.
De evenaar evenaren
Er is te zien dat het klimaat in de Amazone niet overal op dezelfde manier verandert. Waar in het zuiden de grootste gemiddelde temperatuurstijging plaatsvindt, is de grootste toename in extreme weersomstandigheden te zien in het noorden. De verandering in de extreme weersomstandigheden is daarnaast veel groter dan de toename in temperatuur. De gevolgen van klimaatverandering voor de Amazone lijken dus groter dan eerst gedacht.
De klimaatextremen in het Amazonegebied zorgen voor bosbranden, grootschalige sterfte onder dieren en bomen en gezondheidsproblemen door lucht- en hittevervuiling. Luiaards en andere zoogdieren werden bijvoorbeeld massaal dood gevonden in het woud en vogelpopulaties krimpen en veranderen qua gedrag, uiterlijk en levensduur. Ook de lokale bevolking merkt de gevolgen: hun voedselbronnen en inkomsten gaan samen met de Amazone ten onder.
El Niño
Het fenomeen El Niño betreft de opwarming van het zeewater langs de evenaar tot het midden van de Stille Oceaan. Normaal komt op deze plek een koude zeestroom aan het oppervlak door stuwingswinden. In het geval van El Niño zwakken de stuwingswinden af, waardoor er minder koud water naar het oppervlak stijgt. De lucht warmt op door de warmere zee en zorgt ervoor dat de wind nog zwakker wordt. Dit heeft grote gevolgen voor het klimaat. Het regengebied bij Zuidoost-Azië verplaatst bijvoorbeeld naar de Stille Oceaan en zorgt voor droogte in Indonesië en de Filipijnen. In Peru en Ecuador vindt juist hevige regenval plaats, met modderstromen en aardverschuivingen tot gevolg. El Niño komt eens in de twee tot zeven jaar voor en duurt ongeveer een half jaar.
Meer lezen over El Niño?
Regenwoud
In het Amazonegebied gaat de komst van El Niño gepaard met extra droogte en hitte. Nog maar twee jaar geleden was er al een periode van extreme droogte in de Amazone. Dat kan dus nog veel erger worden. Samen met de toename van extreme weersomstandigheden, is dat volgens wetenschappers erg verontrustend. Het kan ervoor zorgen dat het gebied onomkeerbare schade oploopt.
De auteurs benadrukken de noodzaak van wereldwijde maatregelen die zich niet alleen richten op klimaatverandering, maar ook op regionale aanpassingen om een verdere toename van klimaatextremen te voorkomen en de gevolgen te beperken.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
