Onderzoekers van het La Jolla Institute for Immunology (LJI) en het Columbia University Irving Medical Center hebben nieuw bewijs gevonden dat amyotrofe laterale sclerose (ALS) een auto-immuunziekte zou kunnen zijn.
Tijdens het onderzoek zag het team dat CD4+-T-cellen – immuuncellen die normaal gesproken infecties coördineren – bij mensen met ALS eigen zenuwweefseleiwitten aanvallen, waaronder het eiwit C9orf72. De studie, onlangs gepubliceerd in Nature, schetst bovendien twee duidelijke patiëntprofielen die samenhangen met verschillen in voorspelde levensverwachting.
C9orf72
In Nederland leven gemiddeld 1500 mensen met ALS. De ziekte beschadigt motorische zenuwcellen, wat leidt tot toenemende spierzwakte en uiteindelijk vaak een falende ademhaling. De gemiddelde levensverwachting van iemand met ALS in Nederland is ongeveer 3 tot 5 jaar na de eerste symptomen. Toch lopen de ziekteverlopen sterk uiteen: de Amerikaanse honkballegende Lou Gehrig overleed ongeveer twee jaar na zijn diagnose, terwijl natuurkundige Stephen Hawking ruim 55 jaar met ALS leefde. De oorzaak achter die variatie was tot nu toe moeilijk te duiden.
De nieuwe studie richtte zich op de rol van het afweersysteem. De onderzoekers analyseerden T-celresponsen van mensen met ALS en ontdekten dat vooral CD4+-T-cellen een opvallende ‘aanval’ uitvoeren op het eiwit C9orf72, een eiwit dat vooral gebruikt wordt door zenuwcellen. “Dit is de eerste studie die duidelijk aantoont dat er bij mensen met ALS een auto-immuunreactie is die specifieke eiwitten aanvalt die met de ziekte geassocieerd worden,” zegt hoofdwetenschapper Alessandro Sette. Het herkennen en aanvallen van lichaamseigen eiwitten geldt volgens het team als een belangrijk kenmerk van auto-immuunziekten en dit plaatste ALS in een nieuw licht.
Levensverwachting
Het team vond twee verschillende immunologische reacties. Bij de eerste reactie domineerden CD4+-T-cellen die sterk waren gericht op het veroorzaken van ontstekingen. Deze cellen gingen, na het herkennen van C9orf72, snel ontstekende stoffen vrijgeven. Patiënten met deze reactie hadden over het algemeen een kortere levensverwachting.
Bij de andere reactie zagen de onderzoekers ook dezelfde schadelijke CD4+-T-cellen, maar daarnaast ook nog een ander type CD4+-T-cel dat veel ontstekingsremmender werkt. Patiënten met deze reactie hadden over het algemeen een langere levensverwachting. “Deze beschermende T-celrespons is het sterkst bij mensen met een langere voorspelde overlevingstijd,” zegt onderzoeker Emil Johansson. Dat het lichaam bij ALS zélf een rem kan zetten op een ontsporende immuunreactie was niet verwacht en suggereert volgens het team dat het immuunsysteem mede het tempo van ziekteprogressie kan bepalen.
Parkinson
Volgens het team zijn de resultaten praktisch toe te passen. Er moet volgens hen gekeken worden naar strategieën die de beschermende, ontstekingsremmende CD4+-T-celrespons versterken en tegelijkertijd schadelijke ontstekingen afremmen. “Er blijkt bij ALS sprake te zijn van een auto-immuuncomponent. Dit onderzoek geeft ons daardoor een mogelijke richting voor behandeling,” zegt teamlid David Sulzer. Onderzoeksassistent Tanner Michaelis voegt toe: “Hopelijk kunnen we, nu we het specifieke doelwit van deze cellen kennen, effectievere therapieën voor ALS ontwikkelen.”
Vooralsnog blijft voorzichtigheid nog wel geboden: de resultaten laten vooral een mechanisme en mogelijke behandelrichting zien en nog geen bewezen remedie. Vooralsnog bieden ze al wel een overtuigend verklaringskader voor de snelle progressie die soms plaatsvindt en ook voor de uitzonderingen die het langer volhouden. Eerder werk van Sette legde trouwens al verbanden tussen auto-immuniteit en Parkinson. “Er zijn meerdere neurodegeneratieve ziekten waarvoor we nu duidelijk bewijs hebben van betrokkenheid van immuuncellen,” besluit Sette. “Het lijkt eerder de regel dan de uitzondering.”
Luister ook naar de Scientias Podcast:
