Bij het krieken van de dag staat het apparaat vaak al te pruttelen: een kopje koffie ’s ochtends, eentje na de lunch en misschien nog een derde om de middagdip weg te werken: voor miljoenen mensen is het een vast onderdeel van de dag. Maar is al die cafeïne eigenlijk wel goed voor je hart?
Cardiologen maakten een wetenschappelijk overzicht en komen met goed nieuws voor koffieliefhebbers. Wel plaatsen ze een paar stevige kanttekeningen.
Uit een nieuwe analyse van de American Heart Association blijkt namelijk dat tot zo’n 400 milligram cafeïne per dag, omgerekend ongeveer vijf kopjes zwarte koffie van 240 milliliter, voor de meeste volwassenen veilig is. Sterker nog, in die hoeveelheid lijkt koffie het risico op hart- en vaatziekten juist te verlagen in plaats van te verhogen.
Vijf kopjes koffie
Onderzoeksleider Gregory Marcus, hoogleraar geneeskunde aan de University of California in San Francisco, vat het treffend samen: “Cafeïne uit koffie hoort voor miljoenen mensen gewoon bij het dagelijks leven. Uit ons overzicht van het meest recente onderzoek blijkt dat een dosis tot 400 milligram per dag, oftewel zo’n vijf kopjes zwarte koffie zonder suiker of toevoegingen, veilig is en het hart geen kwaad doet.” Maar, waarschuwt hij meteen: bij hoge doses cafeïne, die je binnenkrijgt via grotere hoeveelheden energydrankjes, ligt dat anders. “Die kunnen schadelijk zijn voor het hart en kun je beter laten staan.”
Leestip: Koffie bevat een geheime superkracht voor je darmen én je humeur
Het klinkt simpel: meet hoeveel cafeïne mensen binnenkrijgen en kijk wat dat met hun hart doet. Maar de praktijk is weerbarstiger. Koffie bevat naast cafeïne tientallen andere stofjes, waaronder antioxidanten en ontstekingsremmende verbindingen, die ook invloed hebben op de gezondheid. Daarnaast gooien melk, room, siroop en suiker roet in het eten van onderzoekers die puur het effect van cafeïne willen meten. En omdat het meeste onderzoek observationeel is, kunnen wetenschappers geen hard oorzakelijk verband aantonen, alleen een correlatie.
Wat cafeïne met je lichaam doet
Na het drinken van koffie breekt de lever de cafeïne af. Binnen een uur wordt de hoogste concentratie in het bloed bereikt. Hoe snel dat proces verloopt, verschilt van persoon tot persoon en hangt af van genen, leeftijd, stofwisseling en hoe gewend iemand al is aan cafeïne. Op de korte termijn kan cafeïne de bloeddruk, hartslag, bloedsuikerspiegel en alertheid tijdelijk verhogen. Mensen die hier gevoelig voor zijn, kunnen last krijgen van hartkloppingen, slecht inslapen of een onrustige nacht.
De onderzoekers doken ook in een aantal specifieke aandoeningen en het effect van cafeïne daarop:
– Bloeddruk: bij mensen met een gezonde bloeddruk verhoogde een tot drie kopjes koffie per dag het risico op hoge bloeddruk licht. Meer dan drie kopjes lijken gek genoeg juist beschermend te werken. Hoge cafeïnedoses, zoals in energiedrankjes, kunnen de bloeddruk fors opjagen, vooral bij wie al een hoge bloeddruk heeft.
– Type 2-diabetes: cafeïne lijkt de gevoeligheid voor insuline op korte termijn te verlagen. Toch hing het regelmatig drinken van zwarte koffie samen met een lager risico op type 2-diabetes, mogelijk dankzij andere stoffen in koffie, niet de cafeïne zelf.
– Cholesterol: ongefilterde koffie, zoals espresso, cafetière-koffie (French press) en Turkse koffie, bevat een stofje genaamd cafestol. Dat blijkt het slechte LDL-cholesterol te verhogen. Filterkoffie en oploskoffie bevatten dit stofje niet of nauwelijks.
– Hartritme: een tot drie kopjes per dag verhoogde niet het risico op boezemfibrilleren, de meest voorkomende hartritmestoornis. Wel zagen onderzoekers iets vaker extra hartslagen vanuit de onderkamer van het hart, de zogeheten premature ventriculaire contracties. Zeer hoge cafeïnedoses, zoals uit energiedrankjes, werden juist wél gekoppeld aan ritmestoornissen, ook bij gezonde twintigers.
– Hart- en vaatziekten: het drinken van twee tot vier kopjes koffie per dag is gelinkt aan een lager risico op hartziekten, hartfalen en beroertes. Bij meer dan vier kopjes per dag nam het risico op hartfalen echter weer toe.
Niet alle cafeïne is gelijk
Koffie is voor de meeste mensen de belangrijkste bron van cafeïne, maar ook thee, chocolade, frisdrank, energiedrankjes en sommige medicijnen dragen bij. Naar thee is minder onderzoek gedaan, maar de signalen zijn vergelijkbaar met die van koffie: een lager risico op boezemfibrilleren, hartfalen en beroertes. Energiedrankjes, sportgels en cafeïnesupplementen bevatten vaak extra stoffen die de opname van cafeïne versnellen en zo de kans op bloeddrukpieken en hartproblemen vergroten. Een energyshot kan wel drie tot vier keer zoveel cafeïne per slok bevatten als gewone koffie. Een blik van het populaire energiedrankmerk Monster (0,5 liter) bevat doorgaans ongeveer evenveel cafeïne als twee kopjes koffie.
Luister naar je eigen lichaam
Omdat er nog te weinig hard bewijs is om duidelijke richtlijnen op te stellen, is cafeïne bewust buiten de nieuwe voedingsrichtlijnen van de American Heart Association voor 2026 gehouden. Marcus benadrukt dat er geen vaste formule bestaat die voor iedereen werkt: “Cafeïne kan bij sommige mensen gunstig uitpakken voor het hart, maar er is geen one-size-fits-all-aanpak. Mensen reageren heel verschillend op cafeïne, afhankelijk van leeftijd, medicijngebruik, onderliggende aandoeningen, genen en hoe snel hun lichaam de stof afbreekt. Wat voor de één een prima hoeveelheid is, kan bij een ander hartkloppingen, angst of slaapproblemen veroorzaken. Let dus goed op hoe jouw lichaam op koffie reageert en overleg met je arts wat voor jou verstandig is.”
Kortom: je mag gewoon blijven genieten van je bakkie troost. Zolang je het bij zwarte koffie houdt en niet over de vijf kopjes per dag gaat, lijkt je hart er weinig problemen mee te hebben.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
