We denken bij apen al snel aan brutale mannetjes die kwaad om zich heen kijken en met hun spierballen de groep domineren. Maar een grootschalige nieuwe studie laat zien dat de werkelijkheid veel minder zwart-wit is. Macht is bij primaten niet automatisch een mannending. Vrouwen winnen zelfs vaker dan je zou denken.
Franse en Duitse onderzoekers analyseerden het gedrag van liefst 121 apensoorten in 253 populaties. Hieruit blijkt dat vaste machtsverhoudingen tussen de seksen eerder uitzondering zijn dan regel. Het team zoomde specifiek in op confrontaties tussen de seksen.
Veel agressie
En dat leverde verrassende inzichten op. “In veel populaties is de kans groter dat een individu in conflict komt met iemand van het andere geslacht dan van hetzelfde”, zegt onderzoeker Dieter Lukas van het Max Planck Instituut. Hij heeft uitgerekend dat gemiddeld bijna de helft van alle agressieve interacties zich afspelen tussen mannetjes en vrouwtjes.
De klassieke aanname in de biologie is dat mannetjes de dominante rol hebben in de meeste primatensamenlevingen. Denk aan gorilla’s of bavianen met alfamannetjes aan de top. Maar dat stereotype blijkt maar zelden op te gaan. In slechts 25 van de 151 onderzochte populaties waarvan het team de beschikking had over gedetailleerde gegevens, winnen mannetjes in meer dan 90 procent van de conflicten. Vrouwtjesdominantie komt in 16 populaties voor. En in maar liefst 70 procent van de gevallen is er helemaal geen duidelijke machtsverhouding tussen de seksen.
Volgens Peter Kappeler van het Duitse Primate Centrum klopt het traditionele beeld van geen kant en is een flinke correctie nodig in de wetenschappelijke literatuur: “Er is niet één standaard. Macht tussen mannetjes en vrouwtjes blijkt veel diverser dan gedacht.”
Wanneer vrouwen het voor het zeggen hebben
Het team wilde graag meer weten over vrouwelijke dominantie en ging dan ook op zoek naar de mogelijke achterliggende redenen. Waarom winnen vrouwtjes bij sommige soorten vaker conflicten van mannetjes? De onderzoekers testten vijf verklaringen en vonden verschillende factoren die bijdragen aan vrouwelijke macht. Zo is vrouwelijke dominantie vaker te zien bij soorten waar de vrouwtjes monogaam leven, dus meer keuze hebben in partners, als mannetjes en vrouwtjes ongeveer even groot zijn, als ze vooral in bomen leven en wanneer vrouwtjes hun jongen achterlaten tijdens het zoeken naar eten in plaats van ze mee te dragen.
Bewegings- en keuzevrijheid
In dit soort situaties hebben vrouwtjes meer bewegingsvrijheid en keuzevrijheid, wat hun sociale macht versterkt. Daartegenover staat dat mannetjesdominantie vaker voorkomt bij soorten waar mannetjes veel groter zijn of wapens, zoals hoektanden, hebben. Als ze meer op de grond leven en als mannetjes meerdere vrouwtjes bevruchten.
“Mannetjes winnen vooral door fysieke kracht en dwang”, legt Elise Huchard van de Universiteit van Montpellier uit. “Vrouwtjes halen juist hun macht uit slimme voortplantingsstrategieën en sociale controle.”
Wat zegt dit over mensen?
Hoewel mensen natuurlijk geen apen zijn, geeft het onderzoek wel stof tot nadenken. Volgens de wetenschappers delen mensen niet alle kenmerken van soorten waarin mannetjes de absolute macht hebben. In plaats daarvan lijken we meer op soorten met flexibele en gedeelde machtsverhoudingen. Het klopt dan ook niet om menselijke patriarchale systemen als ‘natuurlijk’ af te doen. De ecologische en sociale context blijkt veel belangrijker voor de machtsverhouding tussen de seksen dan de biologische achtergrond.
