Het is een duivels dilemma: de planeet wordt heter, dus de vraag naar airconditioning explodeert. Maar die airco’s zelf zijn energievreters die, samen met lekkende koelmiddelen, het klimaatprobleem juist verergeren. Gelukkig hoeven we niet te kiezen tussen een hitteberoerte en een klimaatcrisis, zo blijkt uit een nieuw rapport van de Verenigde Naties (VN).
Het ‘Global Cooling Watch 2025’-rapport van het VN-Milieuprogramma (UNEP) schetst geen rooskleurig beeld als we op de huidige manier doorgaan. De wereldwijde hoeveelheid koelapparatuur zoals koelkasten en airco’s zou tegen 2050 kunnen verdrievoudigen.
Als we niet voorzichtig zijn, kan dit een grote impact hebben op het klimaat. In 2022 was de koelindustrie al verantwoordelijk voor 4,1 miljard ton aan CO2-equivalenten, door zowel het enorme energieverbruik als het lekken van supervervuilende chemische koudemiddelen. Als we niets doen, stijgt de uitstoot naar verwachting tot 7,2 miljard ton in 2050. En dat is ondanks de huidige plannen voor energiezuinigheid en het uitfaseren van de ergste koelmiddelen.
‘Gratis’ koeling
De oplossing ligt volgens de VN in een hiërarchie van maatregelen die begint bij de slimste en goedkoopste optie: passieve koeling. Dit noemt de VN ‘gratis graden’, die je krijgt door gebouwen beter te ontwerpen. Het gaat dan om simpele ingrepen zoals zonneschermen, reflecterende witte daken, betere ventilatie en meer stedelijk groen zoals parken en bomen langs de weg. Alleen al deze passieve maatregelen kunnen de temperatuur met meerdere graden verlagen en het energieverbruik voor koeling met gemiddeld 29 procent verminderen, aldus het rapport.
Pas als dat niet genoeg is, kijk je naar de volgende stap: laag-energetische oplossingen zoals ventilatoren. Een ventilator in combinatie met een airco (een hybride systeem) kan het energieverbruik al met meer dan 30 procent verlagen. De laatste stappen zijn het gebruik van de meest energiezuinige apparaten en het versneld uitfaseren van schadelijke koelmiddelen.
De winst: duizenden miljarden
Als de wereld dit slimme pad volgt, zijn de voordelen immens, en niet alleen voor het klimaat. Het rapport becijfert dat deze aanpak de verwachte uitstoot van koeling in 2050 met 64 procent kan verminderen. Als we dit combineren met een snelle vergroening van de elektriciteitssector, kan de uitstoot zelfs met 97 procent worden teruggebracht.
Maar het meest tastbare voordeel is de financiële besparing. De onderzoekers schatten de cumulatieve besparing op energiekosten tussen 2025 en 2050 op een duizelingwekkende 17 biljoen dollar (17.000 miljard). Daarbovenop komt nog eens een besparing van 13 tot 26 biljoen dollar doordat er veel minder geïnvesteerd hoeft te worden in nieuwe elektriciteitscentrales en zwaardere stroomnetten.
Nu nog verwezenlijken
Het klinkt als een open deur, maar in de praktijk is er veel werk nodig om dit te verwezenlijken. De grootste uitdaging is de “toegangskloof”. Terwijl wij debatteren over efficiëntere airco’s, hebben meer dan een miljard mensen in de wereld, vaak in de armste regio’s die bovendien het hardst getroffen gaan worden door de klimaatverandering, überhaupt geen toegang tot adequate koeling. Tegen 2050 bestaat het risico dat bijna drie miljard mensen nog steeds geen airco kunnen betalen, aldus het rapport.
Daarnaast loopt het beleid achter. Hoewel veel landen koeling erkennen als een klimaatprobleem, hebben slechts 54 landen wereldwijd een compleet pakket aan maatregelen dat alle pijlers (passief ontwerp, efficiënte apparaten én koelmiddelen) omvat. Veel bouwvoorschriften negeren passieve koeling nog volledig. Zo zijn simpele zonneschermen maar in 19 landen verplicht gesteld in de bouwnormen. Het rapport stelt dan ook dat we koeling moeten gaan zien als essentiële infrastructuur, net als schoon water en sanitair.
