Angst kan overslaan van robots op mensen, simpelweg door aanraking, blijkt uit nieuw onderzoek. Het maakt duidelijk hoe makkelijk emoties zich kunnen verspreiden.
Als mensen bang zijn grijpen ze vaak naar de hand van een naaste, knuffelen ze met hun huisdier of klampen zich vast aan iemand in de buurt. Aanraking is meestal troostend, maar niet altijd. “Als de persoon die je vasthoudt bang is, kan het lichaam van diegene signalen afgeven die jouw eigen angst versterken”, vertelt hoofdonderzoeker Zachary Witkower van de UvA. “Ons onderzoek laat zien dat een van die signalen de ademhaling is.”
Ademhaling hangt heel sterk samen met emotie. Een rustige ademhaling wijst op ontspanning, terwijl een snelle ademhaling kan duiden op angst of paniek. De onderzoekers wilden weten of mensen deze veranderingen in ademhaling via lichamelijk contact kunnen waarnemen en of dat hun eigen lichamelijke reactie op angst beïnvloedt. De studie, uitgevoerd door een team van psychologen van de Universiteit van Amsterdam en de University of British Columbia (Canada), is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Emotion.
Een ademende knuffelrobot
Voor dit onderzoek ontwikkelde het team een soort knuffelrobot met een verborgen, gemotoriseerde ribbenkast die menselijke ademhaling kan nabootsen. Vervolgens knuffelden meer dan honderd proefpersonen de robot, terwijl ze een fragment uit een enge film bekeken.
De proefpersonen werden opgedeeld in drie groepen. Afhankelijk van de groep ‘ademde’ de robot niet, ademde hij rustig en gelijkmatig of ademde hij snel alsof hij hyperventileerde. Ondertussen volgden de onderzoekers de hartslag van de proefpersonen om de activatietoestand van het zenuwstelsel te meten.
Angst is besmettelijk
De resultaten waren opvallend. Bij deelnemers die de snel ademende robot vasthielden, ging de hartslag harder omhoog dan bij degenen die de rustige of niet-ademende robots vasthielden. Opmerkelijk was dat de deelnemers de snel ademende robot ook beoordeelden als bang, wat erop wijst dat zij de lichaamssignalen van de robot op dezelfde manier interpreteerden als die van een mens of dier.
“Dit is het eerste bewijs dat angstige ademhalingspatronen nauwkeurig kunnen worden waargenomen via aanraking en dat deze patronen de fysiologische staat van iemand kunnen beïnvloeden”, vertelt Witkower. “Het laat zien hoe krachtig ademhalingssignalen zijn in het overbrengen van emotionele reacties.”
Toepassingen in technologie en behandelpraktijk
Het onderzoek heeft brede implicaties. Voor de interactie tussen mens en robot wijst het erop dat machines die ademhaling nabootsen, mogelijk gebruikt kunnen worden om emoties van gebruikers te beïnvloeden. Dat is vergelijkbaar met hoe gamecontrollers trillingen inzetten om de spanning te vergroten. In een behandelpraktijk zouden kalmerende robots of draagbare apparaten mensen kunnen helpen stress of angst te reguleren door hun fysiologische reacties te sturen.
De resultaten laten ook een keerzijde zien. Je vastklampen aan iemand (of iets) die in paniek is, kan je zelf ook in paniek brengen. Witkower stelt: “Mensen klampen zich vaak vast aan anderen wanneer ze bang zijn, maar als die ander ook bang is en hyperventileert, kan de aanraking averechts werken doordat je eigen fysiologische reactie versterkt wordt.”
Vervolgonderzoek
De onderzoekers wijzen erop dat ze hun studie uitvoerden met universiteitsstudenten in een gecontroleerde laboratoriumomgeving. In vervolgonderzoek zal worden nagegaan of vergelijkbare effecten ook optreden bij kinderen, oudere volwassenen of mensen met een angststoornis. Het team hoopt daarbij ook ademhaling direct te kunnen meten, naast hartslag, om de onderliggende biologische mechanismen beter te begrijpen.
Al met al benadrukken de bevindingen hoe subtiele lichamelijke signalen, zoals ademhaling, emoties kunnen overdragen zonder woorden. “We denken vaak dat emoties zich verspreiden via gezichtsuitdrukkingen of de toon van iemands stem”, vertelt Witkower. “Maar ons onderzoek laat zien dat iets zo basaal als het ritme van iemands ademhaling invloed kan hebben op hoe ons eigen lichaam op angst reageert, zelfs wanneer dat wordt nagebootst door een robot.”
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
