In Arnhemland, een streek in het noorden van Australië, hebben archeologen een reeks rotsschilderingen in kaart gebracht die dateren van na de komst van de Europese kolonisten. De grootste meet bijna zeven meter. De kolossen lijken bedoeld als een vorm van machtsvertoon tegenover de nieuwkomers.
Het gebied heet Awunbarna. Het ligt in Amurdak Country, in het uiterste noorden van Australië. Onderzoekers hebben er sinds 2018 165 plaatsen met rotsschilderingen gedocumenteerd. Zij zochten specifiek naar kunst die gemaakt werd nadat er contact kwam met de Europeanen.
Dat is vaak gemakkelijk te zien. Kunst uit de pre-koloniale periode toont vooral lokale dieren en mythische figuren. Vanaf de negentiende eeuw schilderden de lokale Aboriginals ook schepen, geweren, paarden en buffels. En wat vooral opvalt: de traditionele figuren namen in deze periode fors toe in omvang.
Met name de Regenboogslang, wellicht het belangrijkste wezen uit de lokale mythologie, werd steeds groter. De Regenboogslang is voor de lokale gemeenschappen het scheppingswezen uit de oertijd dat de landschappen vormde en de wetten oplegde. Wie dat wezen op de rots zet, roept de grootste macht op die er bestaat.
Groter dan levensgroot
Het grootste exemplaar ligt op het plafond van een schuilplaats tussen de rotsen. Het kunstwerk meet 6,1 meter in rechte lijn. Als je ook de bochten van het lijf volgt, kom je aan 6,88 meter.
Het beest heeft een krokodillenkop met een tong tussen de open kaken. Het heeft tien tanden van boven en acht van onder. Achter de kop zitten visvinnen en verderop bungelt een arm of flipper omlaag. Door het witte lijf loopt een rode ruggengraat met ribben.
Leestip: Het Atlantis van de Aboriginals: voor het eerst onderzeese sporen van de Aboriginals ontdekt
In heel West-Arnhemland zijn nu 139 geschilderde Regenboogslangen bekend. Daarvan zitten er 29 in Awunbarna en bij de recente exemplaren gaat het om 20 van de 52. Dat is bijna vier op de tien, die zich allemaal in een zone bevinden van amper 27 vierkante kilometer.
Ter vergelijking: op een locatie verder naar het noordoosten vonden onderzoekers twee Regenboogslangen op 352 plekken. Bij Injalak Hill in het zuiden waren het er twee op 232.
Waarom formaat zelf een boodschap was
Veel van de reuzenfiguren zijn geschilderd naast of dwars over afbeeldingen van wat de Europeanen meebrachten, zoals schepen en vuurwapens. Dat is volgens de onderzoekers geen toeval. Door de oudste en machtigste wezens groot en zorgvuldig over de nieuwkomers heen te leggen, deden de kunstenaars een uitspraak over wie het land eigenlijk toebehoort.
In de streek geldt uitzonderlijke grootte als een teken van kracht. Een bijzonder grote vis, goanna (een inheemse varaan) of yamswortel wordt beschouwd als iets bijzonders, iets ceremonieels. Een bijzonder groot schilderij dus ook. Daar komt bij dat er veel verf en tijd nodig is om een grote schildering te maken.
Wat de studie niet aantoont
Geen van de schilderingen is rechtstreeks met koolstofdatering gedateerd. De onderzoekers baseren zich vooral op stijlkenmerken en op de vraag welke laag bovenop ligt bij overschilderingen. De witte verf die daarvoor vaak gebruikt werd, gaat bovendien niet lang mee. Dat argument snijdt wel twee kanten op. Als witte verf na een paar eeuwen verdwijnt, kunnen oudere reuzenfiguren simpelweg weggesleten zijn.
En de kern van het verhaal blijft een interpretatie. Twee dingen vallen samen in de tijd: de kolonisatie en de opkomst van reuzenfiguren. Dat is geen bewijs van oorzaak en gevolg.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
