Ozempic is tegenwoordig vooral bekend als afslankmiddel en diabetesmedicijn. Maar het doet nog veel meer in het menselijk lichaam. Sommige gebruikers voelen zich bijvoorbeeld mentaal een stuk beter dan normaal. En dat kan kloppen, want in verschillende studies zijn aanwijzingen gevonden dat deze medicijnen depressieve klachten verminderen.
Het opbeurende effect ontstaat waarschijnlijk niet rechtstreeks in de hersenen, zoals eerder werd aangenomen. In plaats daarvan lijken de GLP-1-medicijnen de darmflora te veranderen, waarna bepaalde bacteriën de overhand krijgen en stoffen produceren die invloed hebben op hersengebieden die betrokken zijn bij stress en stemming.
Alternatieve route
De onderzoekers van Southeast University in China gebruikten liraglutide, een GLP-1-medicijn dat wordt verkocht onder de merknamen Victoza en Saxenda. Om de invloed op depressieve klachten te onderzoeken, stelden ze muizen bloot aan langdurige stress, een veelgebruikt model voor depressieonderzoek. “Eerdere studies geven een tegenstrijdig beeld”, zegt onderzoeker Yonggui Yuan. “Sommige onderzoeken vinden een antidepressief effect bij gebruik van GLP-1-middelen, terwijl andere juist wijzen op een verhoogd risico op depressie of angst. Tot nu toe werd vooral gedacht dat deze medicijnen rechtstreeks inwerken op GLP-1-receptoren in de hersenen. Ons onderzoek wijst op een alternatieve route.”
Het medicijn blijkt zich grotendeels in de ingewanden op te hopen. “We zagen dat liraglutide voornamelijk terechtkomt in de darmen, niet in het brein”, vertelt onderzoeker Bing Han. “We kregen daardoor het sterke vermoeden dat het antidepressieve effect ergens anders vandaan moest komen.”
Darmflora
Om die hypothese te testen, moesten een aantal labmuizen eraan geloven. Hun GLP-1-receptoren werden uitgeschakeld, maar verrassend genoeg bleef het antidepressieve effect van liraglutide gewoon bestaan. De conclusie is dan ook dat de gebruikelijke route via deze receptoren waarschijnlijk niet verantwoordelijk is voor de stemmingsverbetering. Een volgende aanwijzing kwam uit een ander experiment rollen. Muizen kregen een breed spectrum aan antibiotica toegediend waardoor ze vrijwel geen darmbacteriën meer hadden. Uiteindelijk bleek dat zij niet langer profiteerden van het positieve effect van liraglutide. Het lijkt er dus op dat het microbioom – de enorme gemeenschap van bacteriën die in onze darmen leeft – hierbij een cruciale rol vervult.
Een bacterie met invloed op stress
Het team analyseerde vervolgens de ontlasting van de dieren om te kijken op wat voor manier het microbioom verandert door het medicijn. Welke bacteriesoorten zijn er in groten getale bij gekomen? Eén soort sprong er duidelijk uit: Lactobacillus delbrueckii. Deze bacterie produceert een stof die uiteindelijk wordt omgezet in 2-AG, een lichaamseigen signaalmolecuul dat behoort tot het endocannabinoïdesysteem.
Eerder onderzoek heeft laten zien dat 2-AG een kalmerende invloed heeft op overactieve hersengebieden die betrokken zijn bij stress. “We ontdekten dat een grotere hoeveelheid Lactobacillus delbrueckii samenhing met duidelijke verbeteringen in het gedrag van de muizen”, legt onderzoeker Honghong Yao uit. De Chinezen zijn dus op een direct verband tussen de afslankmedicijnen, darmbacteriën en stemmingsregulatie gestuit.
Nieuwe mogelijkheden voor depressiebehandeling
De verwachtingen zijn hooggespannen. Mogelijk zullen artsen GLP-1-medicijnen niet alleen meer voor diabetes en obesitas voorschrijven, maar ook bij patiënten die kampen met depressieve klachten. Daarnaast zouden de resultaten kunnen leiden tot nieuwe behandelingen die zich richten op specifieke darmbacteriën, bijvoorbeeld via probiotica.
Toch kan de vlag nog lang niet uit. Het is nu de hoogste tijd om uitgebreider vervolgonderzoek op poten te zetten. Er zitten namelijk nogal wat beperkingen aan deze studie. Zo zijn de experimenten alleen uitgevoerd op mannelijke muizen. En niet onbelangrijk: het is nog onbekend of hetzelfde mechanisme ook bij mensen werkt en of vrouwelijke proefpersonen dan vergelijkbare effecten vertonen. Laten we de bevindingen dan ook vooral als een veelbelovende eerste stap zien. Maar het toont wel opnieuw aan hoe nauw onze darmen en hersenen met elkaar verbonden zijn en dat het recept voor een beter humeur soms letterlijk door de maag gaat.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
